4 اكتبر - 7 صفر پس از آن كه از تپه‌هاى كم‌ارتفاع پايين آمديم به دشت وسيع بىپايانى رسيديم كه هيچ نوع سبزه و درختى نداشت ، بعد از بيش از يك ساعت طى طريق دره‌اى ظاهر شد بعد سرزمين مرتفعى كه بلندىهاى ساده‌اى در آن ديده مىشد . چنين به نظر مىآمد كه در اين سرزمين صاف تپه‌ها مصنوعا ساخته شده يا زمين را به نسبتى معين و يك‌نواخت بالا آورده‌اند . اگر چه راه بهتر از دو سه روز قبل بود ليكن كالسكه‌هاى ما و بادى كه آنها را مىراند گرد و غبار زيادى بر ما مىريخت و زحمت زياد داشت . اردو را در سرچم كنار زنجان‌رود زدند ، اين رودخانه كه از شعب قزل‌اوزون است در اين تاريخ آبى ندارد و عرض بستر آن هم از يك كيلومتر متجاوز نيست . در اين نواحى چون ضخامت طبقهء خاك زياد است هر نهر كوچكى مىتواند بىزحمت بسترى جهت خود بكند ، رودخانه‌هايى در اينجا ديده مىشود كه خاك ساحلى آنها از 7 تا 8 متر ضخامت دارند و براى زراعت بسيار نافعند . با اين حال علت اين كه اين اراضى لم يزرع افتاده كمى زارع و كارگر است تا اين زمين‌هاى مستعد را مورد استفاده قرار دهند . در اينجا نيز آثار كاروانسرا خرابه‌اى ديده مىشود ، اين كاروانسراها كه در ايران همه جا در كنار جاده‌ها وجود داشته و عموم عابرين را پناه مىداده يكى از افتخارات گذشتهء اين مملكت است . از كتيبهء اين كاروانسرا معلوم مىشود كه آن را در عهد سلطان ابو سعيد مغول وزير او غياث الدين محمد در سال 733 هجرى ساخته است . اگر از هر يك از عوام ايران اسم بانى هر كاروانسرايى را بپرسيد جواب مىدهد شاه عباس زيرا كه پيش ايشان هر كار مفيد و عظيمى از شاه عباس است و افسانه‌اى ميان ايشان شايع است كه شاه عباس 999 كاروانسرا ساخته . راست است كه شاه عباس با نظر بلندى كه داشته همه جا راه‌ها ساخته و رباطها و

--> ( ادامه پاورقى از صفحه قبل ) همان گشت فارضا تاريخ * « رباط جانب دشت دز جمال‌آباد » ( مترجم )