شمس الدين رشديه
109
سوانح عمر ( فارسى )
صنفى وكيلى انتخاب ميشد و مقرر بود در شب نيمه شعبان مجلس در تالار كاخ سلطنتى افتتاح شود . 1324 در شب عيد برات آزادى ملت بدست ملت داده شد ، و مظفر الدين شاه خيلى خوشحال بود كه در چنين شبى اين فرمان آزادى را داده است . مظفر الدين شاه ذاتا مردى رئوف و مهربان و دلنازك بود . يكى از بزرگان قاجار گفته است : « ناصر الدين شاه آدم بدى بود ولى شاه خوبى بود . مظفر الدين شاه آدم خوبى بود ولى شاه بدى بود . محمد على شاه نه آدم خوبى بود نه شاه خوبى . » پدر شادروانم ميگفت ، « دور نيست اعطاى آزادى مظفر الدين شاه كفاره گناهانش باشد . » بالاخره تاسيس مشروطيت و مجلس شوراى ملى در 18 شعبان آن سال بموقع اجرا گذاشته شد ، و از هر صنفى يك نفر وكيل انتخاب شد ، و مجلس اوليه در تالار موزه سلطنتى كاخ گلستان تشكيل ، و حكومت بملت تفويض شد . اين يك بيت از اشعار ملى منتشره آن زمان است : عزل عين الدوله شد اسباب نظام مملكت * شه عدالتگر كند جاويد ماند سلطنت مردم سفارت را ترك گفتند و طبق برنامهئيكه بايشان ميرسيد ، به تهيه مقدمات تاسيس مجلس و هوادارى مليون برخاستند . مقدمات كار خوب فراهم شد . قانون اساسى بسيار محكم و استوار و زيبا بود . مردم هم بطيب خاطر و علاقه فراوان مشروطيت را استقبال كردند ، و در قانون اساسى هم پيشبينىهاى لازم شده بود . اما يك افسوس ، دو حيف ، 3 دريغ ، 4 آوخ ، 5 دردا ، 6 هيهات ، و 7 اما دارد . اين دو سه سطر را هم آهسته مينويسم شما هم آهسته بخوانيد « 1 » . برويم سر مطلب خودمان . در اواخر سال 1322 قمرى ، در قسمت شمال باغ سفارت انگليس ، نزديك ديوار ، دو سه چاهى زدند و رها كردند . پس از شش ماه ، مجاور ديوار شمالى ، دالانى بعرض دو متر و نيم ساختند ، و بفاصله يك متر چالههائى كندند ، و بچاه بزرگ مربوط كردند و رها كردند . شش ماه بعد ، بين چالهها ديوار كشيدند . آن دالان با طاقهاى كوچك چالهدار تقسيم شد . درهائى هم در جنوب شهر ، بازار نجاران ساخته و پرداخته شد . روزى هم درها را به آنجا انتقال داده باطاقها گذاشتند . البته بناهاى هردفعه هم غير از بناهاى دفعه پيش بودند . در روزهاى تحصن مردم در سفارت ، اين اطاقها مستراحهاى حظرات شد . چنين كنند بزرگان چو كرد بايد كار . فاعتبر و يا اولى الالباب . خلاصه انگليسها مرغ سياست شاپشال را جزغاله كرده ، مطبخ خودشان را رواج دادند و دودودمى راه انداختند . ديگها سر بار رفت . در سفارت براى مهمانها باز شد . لقمهها كارگر افتاد . كار شورش بالا و بالاتر كشيد . بالاخره عين الدوله از كار بر كنار
--> ( 1 ) - آنچه در مقدمات استقرار مشروطيت و شكستن پيكره استبداد نوشتيم يك از هزار است ، و غرض ما در اين قسمت فهرستوار مطالبى بدست دادن بود .