بربرهاى شمال افريقا براى اظهار وحدت نژادى خود در برابر سلطهء اربابان عرب سنى مذهب خود به مذهب خوارج مساوات‌طلب تندرو كه فرقه‌اى سياسى و دينى بود ، درآمدند . در مشرق ، خوارج جز در مراكز تجمع خود ، اقليتى تندرو و در خشونت افراطى محسوب مىشدند ، حال آن‌كه در شمال افريقا هرچند هنوز هم سخت‌گير و خشن بودند ، اما بيشتر يك جنبش مردمى به شمار مىآمدند . يكى از فرقه‌هاى فرعى خارجى به نام اباضيه كه پيروان عبد اللّه بن اباض بصرى بودند و مركز اصلى آن‌ها در شمال افريقا در ميان بربرهاى زناطه جبل نفوسه در طرابلس غرب يا تريپوليتانياى جديد بود . اين اباضيان پس از فتح موقتى قيروان در مركز افريقيه يا تونس كه پايگاه قدرت نظامى و دينى اهل سنت بشمار مىرفت ، منطقه وسيعى از بركه تا حاشيهء مراكش را به زير سلطهء خود درآوردند . وقتى اعراب باز بر آن‌جا كاملا مسلط شدند گروهى از اباضيان به رهبرى عبد الرحمن بن رستم ( كه نامش از تبار ايرانى او خبر مىدهد و بعدا براى وى نسب‌نامه‌اى كه مسلما جعلى است ساختند و تبار او را به شاهان ساسانى رسانيدند ) به منطقه‌اى كه اكنون الجزيره غربى را تشكيل مىدهد گريختند . عبد الرحمن در اين‌جا ، در سال 144 / 761 ، بر شالوده شهر جديد التأسيس تاهرت ( نزديك تيارهء جديد ) يك اميرنشين خارجى بنياد گذاشت و پانزده سال بعد خوارج اباضى او را به امامت خود در تمامى شمال افريقا برگزيدند . اين جامعهء اباضى تاهرتى با تمام جوامع اباضى اورس ، جنوب تونس و جبل نفوسه و گروههاى اباضى ديگر در جنوب تا واحات فزّان ارتباط داشت و همهء آن‌ها امامان اباضى را قبول داشتند . اباضيه چون از هرطرف در محاصرهء دشمنان قرار داشتند ، از آن جمله ادريسيان شيعىمذهب ( بنگريد به شمارهء 8 ) در مغرب و حكمرانان سنىمذهب عباسى و سپس حكمرانان اغلبى در مشرق ، به ناچار با امويان اسپانيا از در اتحاد درآمدند و از آن‌ها كمك‌هاى مالى و جنگى دريافت داشتند . اما برآمدن فاطميان كه مذهب شيعى اسماعيلى داشتند در مراكش براى آنان و نيز ديگر سلسله‌هاى محلى مغرب مانند بنى مدرار كه از خوارج صفرى بودند ( بنگريد به شمارهء 10 ) و اغلبيان خطرى هلاكت‌بخش بود . رستميان متأخر در طى قرن سوّم / نهم بر اثر شقاق‌هايى كه در ميان خوارج پيدا شد ، از هم‌كيشان خود در طرابلس غربى جدا شدند و در سال 296 / 909 تاهرت به دست بربرهاى كتامى پيرو داعى فاطمى ، ابو عبد اللّه شيعى افتاد . بسيارى از رستميان قتل‌عام شدند و بقيه به سوى جنوب به واحات وارقله ( اوارگلا ) گريختند . تاهرت در زمان حكومت رستميان از رونق مادى عظيمى برخوردار بود ، زيرا مانند