بودند ( صقالبه ) گذاشت . اما پس از مرگ حاكم دوّم در 366 / 976 ، جانشينى به نامزدهاى كوچك و ضعيف رسيد و در نتيجه قدرت دولت به دست حاجب يا وزير الوزراء ابن ابى عامر ملقب به منصور ( در منابع مسيحى Almanzor ) افتاد و اين ابن ابى عامر بود كه بارسلون را فتح كرد و در يك مورد پرستشگاه قديس يعقوب كامپوستلايى را در كاليسى غارت كرد . بااين‌همه ، حاجبان عامرى زمام امور را در اوايل قرن پنجم / يازدهم از دست دادند و خلافت اموى از هم پاشيد . مورخان دربارهء علت سقوط خلافت بحث‌هاى زيادى كرده‌اند . به عنوان نمونه استدلال كرده‌اند كه در دورهء خلافت عبد الرحمن سوّم بر تعداد مسلمانان اندلس بر اثر گرويدن مسيحيان به دين اسلام افزوده شد و ازاين‌رو ، مسلمانان شايد براى نخستين‌بار در آن‌جا اكثريت يافتند و از اين نيرومندى و احساس سيطرهء بيشتر بر سرزمين اندلس ، اطمينان خاطر جديدى پيدا كردند و بدان جهت ، ديگر ضرورتى به داشتن يك حكومت مركزى قدرتمند براى حفظ اسلام در شبه‌جزيره ايبريا احساس نمىكردند . اگر اين دليل سقوط امويان اسپانيا بوده باشد ، بايد گفت كه اطمينان آن‌ها بر خطا بوده است . آخرين حكمرانان جانبى اموى نمىتوانستند برترى خود را در دولت مسلمانان اندلسى قديم كه اصلا عرب و از مولّدون بودند در برابر قدرت نظامى بربرها و صقالبه حفظ كنند . حكومت‌هاى كوتاه‌مدت آن‌ها در تناوب با دوره‌هاى حكمرانى حموديان عرب بربرمآب ، حكمرانان محلى مالقه ، سبته ، جزيرة الخضراء ( آلخئيراس ) ( بنگريد به شمارهء 5 ، ملوك الطوايف شمارهء 1 و 2 ) قرار گرفت . امويان سرانجام در 422 / 1031 از صحنهء تاريخ محو شدند و اسپانياى مسلمان به دامن دوره‌اى از تجزيه سياسى افتاد كه در طى آن رؤساى محلى و گروههاى نژادى مختلف به قدرت رسيدند ( دورهء ملوك الطوايف ، بنگريد به شمارهء 5 ) و با روى كار آمدن مرابطون ( بنگريد به شمارهء 4 ) در پايان آن قرن ، اندلس روى وحدت مجدد نديد . كتابشناسى - لين - پول ، 1922 ؛ زامباور ، 3 - 4 و جدول ف ؛ البوم ، 13 - 14 . - دائرة المعارف اسلام ، ويرايش اوّل ، « امويان » ( ا . لوى . پرووانسال ) . - G . C . Miles , The Coinage of the Umayyads of Spain , ANS Hispanic Numismatic Series , Monographs , No . 1 , New York 1950 . - E . Levi - Provengal , Histoire de LEspagne Musulmane , Paris 1950 - 67 , I - II , wite Table at II , 346 .