كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )
23
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )
سنگى ، يا در سكه نبشتهها يا گورنبشتهها همه تقريبا يكسان براساس تقويم هجرى قمرى تاريخگذارى شدهاند ، بدينسان ، تاريخ جلوس ، مرگ و طول دوران حكمرانى فرمانروايان در اين كتاب به هجرى قمرى داده شده است . چون سال مسيحى و اسلامى به ندرت با هم تطبيق مىكنند ، غيرممكن است كه بتوان براى رويدادهاى تاريخى جهان اسلامى تاريخ معادل دقيق مسيحى آنها را به دست داد مگر آنكه روز و ماه سال هجرى معلوم باشد ( و اگر دقيقتر سخن بگوييم انسان بايد ساعت روز را هم براى يك رويداد بداند تا بتواند تاريخ درست وقوع آن را مطابق تقويم مسيحى بيابد . زيرا مسلمانان مانند يهوديان ، آغاز روز را از نيمه شب محاسبه نمىكنند بلكه از غروب آفتاب روز قبل حساب مىكنند ) . اما با آنكه برخى از تاريخنگاران مسلمان سدههاى ميانه در تعيين وقت يك رويداد فوق العاده دقيق بودهاند ، برخى ديگر چنين نبودهاند و به دادن سال وقوع حادثه كفايت كردهاند . كتيبهها معمولا با دقت تاريخگذارى شدهاند ، ولى سكهها به ندرت ماه ضرب را به دست مىدهند . ازاينرو ، در اين كتاب من از دو اصل اساسى در دادن معادل مسيحى تاريخهاى اسلامى پيروى كردهام ( و در موارد معدودى در دادن معادل هجرى قمرى يك تاريخ مسيحى نيز از اين اصول تبعيت نمودهام ، به صفحات بعدى بنگريد ) . نخست ، هرجا ممكن بوده است از منابع و مآخذ خود روز ، يا دستكم ماه رويداد را در طى سال مورد نظر پيدا كردهام و بر اين مبنا معادل مسيحى آن را يافتهام . زامبارو فقط تاريخ اسلامى را و هرجا ممكن بوده است با ذكر روز و ماه به دست داده است و معادلهاى مسيحى را نياورده است ؛ لين پول مطابق هردو تقويم تاريخها را ذكر كرده و توضيح داده است كه اصل مبنايى او اين بوده كه سال مسيحى را ذكر كند كه سال اسلام در آن شروع شده باشد ، مگر زمانى كه سال هجرى قمرى از اواخر سال مسيحى شروع مىشده كه در اين صورت سال مسيحى بعد را ذكر كرده است ( طبقات السلاطين ، ص 7 ، پانوشت * ) ، و همين اندازه را براى مقاصد عملى كافى دانسته است . دوم ، اطلاع دقيق دربارهء روز يا ماه رخداد در منابع مراجعهء من به دست نيامده ، من سال مسيحى معادل تاريخ رويداد را سالى دانستهام كه بخش بيشتر سال هجرى در آن واقع مىشده است ؛ و اگر سال هجرى از نيمهء سال مسيحى شروع مىشده ( مثلا در آخر ژوئن يا آغاز ژوئيه ) من سال مسيحى را سالى گرفتهام كه نيمهء اول سال هجرى در آن افتاده است . اين طريق ، مانند روش لين پول ، واضح است كه هميشه درست از آب درنمىآيد ، اما به نظر من اين شيوه در بافت حاضر بهتر از ذكر دو تاريخ مسيحى است . بنابراين ، من به عوض تاريخ دقيقتر 741 / 1340 - 1341 نوشتهام 741 / 1340 .