كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )
22
سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )
وى فرمان داد كه تقويم 12 ماهى قمرى ادامه يابد و آغاز سال قمرى عربى را اكنون روز هجرت پيامبر از مكه به مدينه قرار داد كه برابر است با 16 ژوئيه 622 مسيحى . عمر همچنين روزهايى به ماههاى متناوب قمرى و نيز يك روز اضافى به ماه آخر سال ، هر سه سال يكبار ، افزود ( اين سال را سال كبيسه گويند ) . به اين ترتيب ، سال قمرى معمولى 354 روز دارد كه به 12 ماه به تفاوت 29 روزى و 30 روزى تقسيم مىشود ، اما در سال كبيسه طول آن 355 روز است . بنابراين ، ماههاى هجرى قمرى بر خلاف تقويم مسيحى و يهودى با فصول سال مطابقت و همخوانى ندارد و اندكى زودتر ، يعنى تقريبا 11 روز زودتر از سال شمسى شروع مىشود . به عنوان مثال ، ماه رمضان سال 1387 در 3 دسامبر 1967 شروع شده است . به علت اين 11 روز « اختلاف » ، رمضان بعدى در 22 نوامبر 1968 آغاز شد . به اين ترتيب ، 5 / 32 سال به تقويم مسيحى طول مىكشد تا ماه رمضان دوباره به اوايل دسامبر بيفتد ( در واقع 9 دسامبر 1999 - 1 رمضان 1420 ) . به اين طريق هر 100 سال تقويم اسلامى برابر 97 سال تقويم مسيحى مىشود . تبديل تاريخ مسيحى به هجرى و بالعكس با محاسبات رياضى كارى دشوار و خستهكننده بوده است . ازاينرو ، سنت بر اين جارى شده است كه از جدولهاى تبديل و تطبيق سنوات هجرى به سالهاى مسيحى استفاده شود . 5 ( در دسترس بودن برنامههاى كامپيوترى تبديل سالهاى هجرى و مسيحى به يكديگر اكنون كار را براى محققى كه در اتاق كار خود كامپيوترى هم در اختيار دارد ، بسيار آسان ساخته است . ولى استفاده از جدولهاى تبديل كتابى نيز بدون ترديد ادامه خواهد يافت ، زيرا براى جهانگردان يا كسانى كه در كار تحقيقات ميدانى هستند و متون كتيبهاى را مانند كتيبههاى روى سنگ قبر يا كتيبههاى اتحاف روى ساختمانها را بررسى مىكنند ، آسانترين وسيله است ) . در حقيقت ، تقويم متغير قمرى براى تثبيت زمان عمليات كشاورزى مكرر يا معاملات مالى ايجاد دشوارى مىكرد و مزيتى نداشت ، ازاينرو ، ديرى نگذشت كه بيشتر تقويمهاى شمسى در دنياى اسلام براى اين مقاصد عملى مورد استفاده قرار گرفت . امروز بيشتر جهان اسلامى تقويم گريگورى اروپايى را براى كارهاى روزانه و غير دينى به كار مىبرند . ولى ايران و افغانستان از دهههاى آغازين قرن بيستم تقويم هجرى شمسى به كار مىبردهاند و آن تقويمى است كه آغاز آن سال هجرت پيامبر ( 622 مسيحى ) است اما از آنپس بر مبناى گردش خورشيد محاسبه مىشود . هرآينه ، بيشتر اسناد اصلى و اوليهء تاريخ اسلام تا قرن نوزدهم ( و در بعضى مناطق تا قرن بيستم ) ، خواه مكتوب در نسخههاى خطى باشد يا به صورت كتابهاى چاپ قديم سربى و چاپ