ايرانيان گرديد . و آثار ادبا و شعرا و علماى فارسىزبان اين مملكت مانند حضرت مولاناى رومى ، ابن بىبى ، قانعى طوسى ناظم كليله ؛ صدر الدين قونيوى و صدها غير آن بهيچوجه در زيبائى فصاحت و بلاغت از آثار ايرانيان معاصر خود نازلتر نيست . صنايع سلاجقهء روم در تاريخ صنعت مقام بزرگى دارد و همان صنعت خالص ايرانيست كه در تحت نفوذ صنايع بيزانس و سوريهء شمالى بوجود آمده بالاخره يكى از علائم مشخصهء اين خانواده ذوق و دلباختگى و علاقهء شديد بسيارى از افراد اين خاندانست بشعر پارسى مانند طغرل آخرين پادشاه سلاجقهء ايران و كيقباد از سلاجقهء روم و غيره كه اشعار آنها را از حيث زيبائى و بلاغت در رديف اشعار اساتيد ميتوان قرار داد و بديهى است كه اطلاع از جزئيات تاريخ آل سلجوق و شعب آن در تاريخ ايران و ساير ممالك آسياى غربى اهميت مخصوصى دارد و مهمترين كتابى در اين‌خصوص كه فعلا در دست است همان تاريخ معروف ابن الاثير است كه آن مورخ بزرگ اطلاعات خصوصى خود را با محتويات مشارب التجارب شمس الدين بيهقى و تاريخ ابن عبد الملك همدانى و تاريخ سلاجقهء عماد كاتب و منتظم ابو الفرج بن جوزى در يك جا گردآورده و معلومات بسيار نفيس ذيقيمتى درخصوص دول مختلفهء سلاجقه در كتاب خود مندرج ساخته است و مورخين عرب مانند سبط ابن جوزى و بيبرس منصورى و نويرى و ذهبى و ابن خلدون همان اطلاعات ابن اثير را خلاصه كرده‌اند . مهمترين ماخذ فارسى تاريخ سلاجقه زبدة التواريخ حافظ ابرواست كه « 1 » خلاصهء تواريخ متعدد را در مجلد دوم و خلاصهء همين كتاب را در مجلد سوم تاريخ كبير خود چنانچه بعد ذكر خواهيم كرد درج كرده و بالاخره قاضى احمد غفارى و مؤلفين تاريخ كبير الفى - جلد 2 - و جنابى رومى در عيلم الزاخر و حاجى خليفه در فذلكه و درويش احمد منجم‌باشى در جلد دويم صحايف الاخبار غالب مآخذ تواريخ آل سلجوق را بروايات مختلف در كتب خويش خلاصه كرده‌اند . بديهى است كه سودمندترين كتب راجع بسلاجقه همانهاست كه از طرف اعاظم رجال آنخاندان كه غالب وقايعرا يا خود مشاهده كرده‌اند يا از ثقات

--> ( 1 ) - در تاريخ ابو الفضل بيهقى و زين الاخبار و مجمل التواريخ و جامع الحكايات عوفى و لباب الالباب اطلاعات قيمتدارى راجع بظهور سلاجقه ذكر شده زبدة التواريخ صدر الدين بسيار مختصر است و درخصوص اوائل ظهور اين خاندان نظر وى بتاريخ عماد كاتب بوده رجوع به تركستان بارتولد شود