64 - محمود نصر اللّه كور سلطان را با 1200 نفر سپاهى [ براى تاراج ] به همدان فرستاد . خان همدان براى مقابلهء وى با 5000 تن مرد [ از شهر ] بيرون آمد . افغانان بر اين 5 هزار ايرانى حمله بردند و آنان را چنان از جاى بركندند كه بناچار [ بدرون حصار ] شهر واپس كشيدند . افغانان دوبار بر همدان حمله بردند ، ولى در هيچكدام كارى صورت ندادند . ناگزير به دره‌گز « 1 » عقب نشستند و به ويران ساختن روستاها و ديه‌ها ، كشتن روستاييان و چپاول اموال اينان اشتغال يافتند . آنان همچنان 5 هزار خانوار سنّى را از دره گز به اصفهان كوچانيدند . « 2 » 65 - پس از گرفتن اصفهان ، محمود از ارمنيان ، اروپاييان ، ( فرنگان ) ، مسلمانان ، ( تركان ) « 3 » و مولتانيان ، جريمه‌ها و تاوانها بستد و مالياتها بست . بر سوى ديگر اين صفحه شرح و صورت ريز آنچه را كه وى به انواع مختلف ، به صورت پول نقد ، پيش كش ، خلعت ، تاوان و بهانه‌هاى گوناگون ، از آنها گرفته است آورده‌ام . نخست غرامتى بالغ بر هفتاد هزار تومان بر ارمنيان جلفا نهاد كه 17 هزار تومان آن را نقد دريافت كرد و باقى را سند گرفت ، و چون نتوانستند در مدت مقرر هفتاد هزار تومان را پردازند ، چهار تن اشخاص زير را گردن زد :

--> ( 1 ) - مقصود دره گزين است كه ناحيتى بر جانب شمال همدان است . ( 2 ) - نظر به قلت قواى خود در اصفهان با مقايسه با استعداد و امكانات ايرانيان ، محمود سياست خود را اين قرار داد كه رفته رفته سنيانى ، نظير طوايف در گزين را جانشين اهالى شيعه اصفهان سازد . البته همه آنها ، كه به همراهى نصر اللّه به اصفهان رفتند ، به ميل و اراده خويش به اين كار دست نزدند و بسيارى از آنان در راه پراكنده شدند . رجوع كنيد به كلراك ( Clairac ) جلد دوم ص 72 و كروزينسكى ص 268 كه تعداد اهالى دره گزين را 000 / 00 / 1 تن برآورد كرده و مىگويد مردمى سخت زورمند و دلاورند . ( 3 ) - ارمنيان اغلب ترك را به معنى مسلمان مىآورند .