پطرس دى سركيس گيلانتز ( مترجم : محمد مهريار )
49
سقوط اصفهان ( فارسى )
تيمى جان « 1 » به رشت رسيدند . اين دو تن اظهار داشتند كه وختانگ خان « 2 » و نايب السلطنه ( والى ) كاختى ، محمد قليخان « 3 » ، با يكديگر صلح كردهاند و هر دو افواج خود را در ايروان
--> ( 1 ) - تيمى جان ( Timijan ) دهى است در گيلان ميان لنگرود و لاهيجان . ( 2 ) - وختانگ ششم ( Wakhtang ) ، كه به اسم مسلمانيش حسين قلى خان نيز مشهور است ، در سال 1675 ميلادى متولد گرديد . از سال 1703 ميلادى تا 1711 ميلادى به عنوان وليعهد و از 1711 ميلادى تا 1714 ميلادى بعنوان شاه بركارتلى ( Kartli ) فرمانروا بود . در فاصله سنوات ، اخير وى همچنان والى ( نايب السلطنه ) گرجستان نيز به شمار مىرفت . در سال 1714 ميلادى چون از مسلمان شدن امتناع ورزيد ، به نفع برادرش از سمت خويش معزول گشت ، سپس دوباره در سال 1719 ميلادى ، چون به دين اسلام درآمد ، به عنوان شاه و والى ، به حكومت منصوب گرديد . از آنجا كه شاه سلطان حسين به وى اجازه نداد لزگيان غارت پيشه را بشگرد خشمناك شد و هنگامى كه افغانان اصفهان را در حصار گرفتند براى استخلاص آن شهر اقدامى ننمود . در همان حال با پطر كبير ارتباط داشت و بر وى اميد بسته بود تا مگر وى و مردمش را زير حمايت خويش قرار دهد . بيشتر بر اثر دسائس و اسباب چينىهاى رقيبش كنستانتين سوم كاختيى ( كه همچنان به نام محمد قلى خان معروف بود ) در سال 1732 ميلادى ( 1135 ه . ق ) يك بار ديگر از تخت و تاج و سمت واليگرى خويش معزول و محروم گرديد . و چون پطر كبير در طى حمله و لشگركشى خود به ايران نتوانست از وى حمايت نمايد ، اين مسأله رنجهاى بسيار و گرفتاريهاى بىشمار براى وختانگ خان پيش آورد و او را مجبور كرد كه به روسيان پناهد ، و در سال 1737 ميلادى ( 1149 هجرى ) ناكام و نامراد در آن كشور چشم از جهان فرو بست . وى پادشاهى بسيار جليل القدر و دانا بود . آئينهاى نيك نهاد و مجموعهاى از قوانين را آماده و مرتب ساخت . وى اميرى ادب دوست و دانش پرور بود . خود نيز در علم و ادب مقامى عالى داشت . چنان كه در سال 1712 ميلادى ( 1124 ه . ق ) قطعه شعر معروف : S . Rust , Haveli را با شرحى ممتع و مبسوط منتشر ساخت . همين قطعه را دوشيزه : M . S . Wardrop زير عنوان مردى در « پوست پلنگ » دو قرن بعد به انگليسى ترجمه نمود ( ك . م . ل . ل ) . ( 3 ) - كنستانتين سوم معروف به محمد قلى خان كاختيى اگر چه وطنپرستى صديق بود ، مردى