پىنوشت‌ها : ( 1 ) - فرهنگ جغرافيايى ( قم - اراك ) ( تهران : انتشارات سازمان جغرافيايى ، وزارت دفاع و پشتيبانى نيروهاى مسلح ، 1374 ، ج 48 ) ص 208 . ( 2 ) - ر . ك : دائرة المعارف بزرگ اسلامى ( تهران : مركز دائرة المعارف بزرگ اسلامى 1369 ) چاپ دوم ، ج 1 ، ص 358 . ( 3 ) - فرهنگ جغرافيايى ( قم - اراك ) همان ص 162 . ( 4 ) - ر . ك . دائرة المعارف تشيع ( تهران : نشر سعيد محبى 1375 ) چاپ سوم ، ص 82 . ( 5 ) - ر . ك . جرج . ن . كرزن ، ايران و قضيهء ايران ، ترجمهء غلامعلى وحيد مازندرانى ( تهران : شركت انتشارات علمى و فرهنگى ، 1373 ) چاپ چهارم ، ص 286 . ( 6 ) - ر . ك . جرج . ن . كرزن ، همان‌جا ، همان صفحه . ( 7 ) - روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر اول فرنگستان ، به كوشش فاطمه قاضيها ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، پژوهشكدهء اسناد ، 1377 ) . ( 8 ) - روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر دوم فرنگستان ، به كوشش فاطمه قاضيها ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، پژوهشكدهء اسناد ، 1379 ) . ( 9 ) - شامل سه كتاب به شرح ذيل : الف - روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه ، در سفر سوم فرنگستان ، به كوشش دكتر محمد اسماعيل رضوانى ، فاطمه قاضيها ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، با همكارى موسسه فرهنگى رسا ، 1369 ) . ب - روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر سوم فرنگستان ( كتاب دوم ) ، به كوشش دكتر محمد اسماعيل رضوانى ، فاطمه قاضيها ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، 1371 ) . ج - روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر سوم فرنگستان ( كتاب سوم ) به كوشش دكتر محمد اسماعيل رضوانى ، فاطمه قاضيها ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، 1373 ) . ( 10 ) - شهريار جاده‌ها ( خاطرات ناصر الدين شاه در سفر به عتبات ) ، به كوشش محمد رضا عباسى ، پرويز بديعى ( تهران : سازمان اسناد ملى ايران ، 1372 ) . ( 11 ) - روزنامهء سفر خراسان ، نوشتهء علىنقى حكيم الممالك ، زير نظر ايرج افشار ( تهران : انتشارات فرهنگ ايران زمين ، بىتا ) . ( 12 ) - سفرنامهء دوم خراسان ناصر الدين شاه قاجار ، نوشتهء ناصر الدين شاه قاجار ( تهران : انتشارات كاوش ، 1363 ) . ( 13 ) - روزنامهء سفر گيلان ناصر الدين شاه قاجار ، به كوشش دكتر منوچهر ستوده ، ( گيلان ، موسسه فرهنگى جهانگيرى ، 1367 ) . ( 14 ) - فاطمهء قاضيها ، روزنامهء خاطرات ناصر الدين شاه در سفر ناتمام گيلان ، پژوهشهاى ايرانشناسى ( ناموارهء