احمد مجد الاسلام كرمانى
439
سفرنامه كلات ( فارسى )
تدبيرى كردهاند و اين بند را ساختهاند كه آب را حبس نموده بتدريج بموقع ضرورت بزراعتهاى خود برسانند جلوبند به قدر نيم فرسخ راه در گودى است كه مخصوصا مجراى آب را گود كندهاند كه آب آنجا بايستد و براى اين بند پنج مجرى يا منفذ قرار دادهاند كه در هر موقع برحسب تفاوت كمى و زيادى آب يكى از آنها را باز ميكنند مثلا در وقتى كه آب طغيان دارد فقط سوراخ بالاتر را باز ميكنند و همين كه قدرى كمتر و از مخاذى آن سوراخ پائينتر آمد سوراخ ديگر را باز مينمايند و هكذا تا در اواخر تابستان كه آب خيلى كمتر شود سوراخ پائين را باز ميكنند ، لهذا هميشه به حد اعتدال آب از آنجا خارج مىشود و از هر سوراخ به اندازه ده سنگ آب بيرون ميرود و چون حالت سراشيبى دارد جريان آب صداى مهيبى احداث مينمايد و خيلى منظره خوبى دارد . اين « بند » را با سنگ و ساروج و آجر ساختهاند و خيلى در استحكام و بنايش و دقت كردهاند بطوريكه اغلب سالها رود عظيمى جارى مىشود و خانههاى اطراف را خراب مىكند ، بلكه مجراى خود را تغيير ميدهد و بزراعت و باغستان كلاتيها صدمه فاحشى مىزند ولى در اين « بند » ابدا اثرى نميكند و مخصوصا سال گذشته آنقدر آب رودخانه زياد شده بود كه چندين خانه و باغرا در اطراف « ارغوان شاه » و ساير محلات خراب نموده و بالاى « بند » يعنى سطح بام آنكه حالا بمنزله پل است و از روى آن عبور ميكنند آب ميريخته ولى بهيچوجه در اساس محكم اين بنا خللى وارد نشده اما افسوس كه بانى آن « بند » كه ناچار يكى از سلاطين با اقتدار عجم بوده خبر نداشته كه اين زحمت را براى روسها ميكشد و هرگز تصور نميكرده كه جانشينان ناخلف او آنهمه اراضى را در ازاى نشان « عقاب سفيد » و اسكناسهاى چند هزار مناطى « 1 » بدولت روس واگذار مينمايد :
--> ( 1 ) گويا منظور يحيى خان معتمد الملك باشد ، مستر بنيامين كه در سالهاى 1301 و 1302 -