اما در قبول موهومات و خرافات بىاختيار ميشوند ، مخصوصا در مورد گرفتارى هر قدر لامذهب و بىعقيده باشند ، يا در مذهب مخصوص راسخ باشند مطالب موهومه را اولا بر خلاف مذهب خودشان هم باشد زودتر ميپذيرند ، چنان كه ملاحظه ميكنيم اشخاص صحيح العقيده مسلمان كه امروز يهود را هالك ميدانند و آنها را اهل جهنم مىشمارند بلكه به نجاست آنها جازمند و از دست آنها هيچ نمىخورند اما در همان وقت دعاى مزخرفى را كه يك نفر يهودى بنويسد حرز جان خود مينمايند ، حتى در نماز هم اين محمول نجس را از خودشان دور نميكنند يا بجن و ديو و غيره هم از قبيل نذر و نياز و اين قبيل موهومات كمال شوق را دارند ، مخصوصا در دربار ايران بقدرى اين عقايد سخيفه راسخ است كه شايد نصف مقررى مخدرات حرمسراى سلطانى صرف مخارج دعانويسى و چشم‌بندى و زبان بندى و مهر و محبت مىشود ، حتى براى تحصيل اولاد و شكم‌دار شدن يا باقى ماندن بچه براى آنها ، بلكه شفاى تمام امراض از هر قبيل حتى سل و و با و كچلى و هزار قسم دعا و ختم و غيره مقرر است و مباشر اين امور اغلب يا يهوديها هستند يا بعضى سادات و دراويش كه مردم آنها را اهل نفس ميدانند و در هر شهرى چندين خانواده هستند كه مردم آنها را اهل نفس و مستجاب الدعوه و باصطلاح خودشان اوجاغ و « اوجاغ‌زاده » [ اجاق ] ميدانند ، مثلا در خود شهر تهران چندين خانواده هستند از جمله سادات انجدانى و سادات آخوى كه مدعى همه قسم معجزات و كرامات هستند و هميشه مورد توجه عموم ارباب حوائج هستند و نه تنها اين مطلب در ايران متداول است بلكه در تمام ممالك شيوع دارد و چنان كه اگر كسى تواريخ اروپا را خوانده باشد يا افسانه‌هاى آنها را شنيده باشد ميداند كه عقايد سخيفه و روايات ضعيفه در ميان آنها صد مقابل ايرانيان شيوع دارد . من مدتها در اين نكته دقيق شده‌ام و فكرها كرده‌ام و بالاخره آنچه ميتوانم