از معلومات خودم بنويسم اين است كه جنس بنى آدم در هر حال مخصوصا در حال اضطرار طالب تكيه‌گاهى و محل اميدى است كه آن نقطه اميد را بايد استخلاص خودش فرض نمايد و در فلسفه ثابت شده بدترين اسباب هلاكت يأس انسان است و بهترين اسباب نجات اميدوارى است ، و دليلش هم خيلى واضح است ، عامل قوى در بنى آدم همان طبيعت است و اگر طبيعت بواسطه يأس از پيشرفت خسته شود در عمل او خللى بزرگ واقع مىشود ، و برعكس اگر اميدوار باشد خيلى زودتر به مقصود نائل ميگردد ، مثل سهل و ساده او اين است كه هر لشگرى كه مطمئن بفتح و پيروزى باشند ولو از طرف مقابل در عدد و عدت كمتر باشند زودتر غلبه ميكنند ، و برعكس اگر از غلبه نااميد باشند در اول وهله ( مرحله ) و دوم حمله مغلوب و منكوب خواهند شد . از اين جهت است كه سرداران قابل چندان سعى در اجتماع اسباب و ازدحام لشگر ندارند بلكه بيشتر سعى آنها اين است كه هر قدر عددشان در مقابل خصم كم باشد قلوب آنها را مطمئن نمايد تا شاهد فتح را در آغوش كشند . عقل كل پيغمبر آخر الزمان « لعدة قليله » لشگر خود بصريح آيهء وافى هدايه « كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً » « 1 » و فحوى « إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ » « 2 » و امثال آنها به لشگر و اصحاب خود اينطور حالى كرده بود كه در علم اسلام اثرى است كه ده نفر كه در زير آن علم باشند از بركت آن رايت بر صد نفر غالب خواهند شد ، بعلاوه به حكم خدا باصحاب خود مدلل فرموده بود كه بهرحال فتح با شما خواهد بود اگر بكشيد كه ثواب جزيل در آخرت داريد و اموال بسيار در دنيا ، و اگر هم كشته شويد اجر جميل شهادت را در آخرت داريد و على الفور چندين دسته حورى شما را در آغوش جان گرفته و در باغ بهشت و در زير سايه طوبى از انهار عسل و خمره شهد و آب بنوشيد و در قصور رفيعه با حوريان ماه پيكر هم آغوش خواهيد بود ، و معلوم است لشگر عرب كه هرگز آب شيرين سير نخورده‌اند و لذتى از زن خوشگل

--> ( 1 ) قسمتى از آيه 67 سورهء انفال . ( 2 ) قسمتى از آيه 151 سورهء بقره .