احمد مجد الاسلام كرمانى

253

سفرنامه كلات ( فارسى )

افغانرا از پول خودش به تجهيز سپاه و انتظام قشون واداشت از آنطرف كه قدرى مطمئن شد متوجه خليج فارس گرديد و تا اندازه‌اى كه توانست نفوذ خود را در آن حدود زياد نمود و نصف بنادر و جزاير خليج عجم ( فارس ) را تدريجا به قوت پولتيك از تصرف ايران خارج نمود و هر قدر ممكنش مىشد از دولت ايران امتيازات در آن حدود حاصل نمود كه فى الحقيقه امروز قدرت انگلستان در خليج فارس سه مقابل دولت ايران است ، و لا سيما از دو سال قبل كه « لورد گرزن » فرمانفرماى هندوستان با مصارف زياد در درياى فارس مسافرت و سياحت « 1 » نمود و هر قدر توانست

--> - انتظار را نداشتند كه جنگ بين اين دولت به اين زوديها خاتمه پيدا كند ولى زود تمام شد . نه تنها جنگ موقوف گرديد بلكه دوستى نيز بين دولت‌هاى روس و ايران و عثمانى برقرار شد . در اين موقع انگليسها چندين نقشه داشتند كه ميخواستند آنها را اجرا نمايند ، يكى جلوگيرى از تهاجم روس بهندوستان ، دوم ضعيف نمودن ايران و افغانستان ، سوم تعيين يك پادشاه براى افغانستان كه دست نشانده خود انگليس‌ها باشد ، و مدتها بود كه براى عملى نمودن اين سه نقشه كار ميكردند . در اين موقع تمام حواس دولت انگليس متوجه امور افغانستان بود و ايرانرا به كلى رها نموده بودند . اگر سى سال قبل نظر اين بود كه ايران ديوار محكم هندوستان باشد در اين اوقات نظر اين بود كه افغانستان سد محكم دروازه‌هاى هند شناخته شود و نظرى كه داشتند اتحاد ملت افغان بود و تصور مينمودند با شخص دوست محمد خان اين مقصود انجام مىشود ، ولى كامران و يار محمد خان كسانى نبودند كه بشود آنها را به اين سهولت كنار گذاشت ، چه آنها براى انجام خدمات انگليسها در اين تاريخ بهتر از دوست محمد خان حاضر بودند . « تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس تأليف محمود - محمود ، ص 278 » ( 1 ) از سال 1901 لردكرزن اصرار داشت با يك دسته از جهازات جنگى بخليج فارس مسافرت كند و بنادر و سواحل آن را با جلاى و شكوه تمام بطور رسمى گردش كند كابينه لندن با اين نظر موافقت نميكرد البته در آن تاريخ اين مسافرت را براى سياست انگلستان خطرناك ميدانستند چونكه جنگ ترانسوال بشدت در كار بود فرانسه - روس و آلمان از اين گرفتارى انگليس خوشوقت بوده دنبال چنين اقدامات بودند اين بود كه كابينه لندن از اين پيشنهاد كرزن وحشت نمود و با آن موافقت نكرد و آن را يك مسافرت خطرناك بىلزوم دانست . كرزن اين مسئله را گذاشت تا چندى از آن بگذرد تا اينكه در سال 1903 مجددا اين موضوع را پيش كشيد چونكه آن مواقعيكه كابينه لندن در سال 1901 عنوان مينمود حال -