است كه آنجا را نادر شاه افشار پاى تخت كلات قرار داده و يك عمارت بسيار مجلل محكم ساخته كه در وسط باغى واقع است و در وسط آن عمارت بسبك بتخانه‌هاى هندوستان يك گنبد بسيار عالى بنا نموده و چون با سنگهاى كبود ساخته شده است از اين جهت آنجا را كبود گنبد مينامند بعضى هم « مقبره » ميخوانند و گويا جهتش اين است كه نادر شاه آن گنبد را به قصد مقبره خودش ساخته است و فعلا مركز كلات و محل جلوس حكومت آنجا است و از باقى آباديها مفصل‌تر و وسيع‌تر است و عما قريب وضع آنجا را توضيحا مينگاريم ، قريب يكساعت و نيم از شب گذشته

--> - اين كار بيشتر نمايان مىشود . اين دستور به مسابقه‌اى همانند است كه نادر براى حمل سنگاب بزرگ حوض اسمعيل طلائى از هرات بمشهد در مدت حد اكثر دوازده روز طرح كرده و بالاخره نه روزه حمل آن انجام شد . قصر خورشيد شانزده اطاق دارد . طبقه اول بخدمتكاران اختصاص داشته و دو طبقه ديگر خاص پادشاه و شاهزادگان و حرمسرا بوده است . ايندو طبقه با ريزه‌كاريها ، مينياتورها ، تذهيبات و گچ‌بريهاى بسيار مزين بوده است كه متأسفانه همه ريخته و فقط در داخل برج كه در وسط عمارت است طاق نماها و ديوارها هنوز تا حدى آثار تزئينى و هنرى خود را محفوظ داشته است . قسمتى از طلاكاريهاى ظريف كاخ را براى ربودن طلاى آن تراشيده و نابود كرده‌اند . هنوز تصاويرى از شاهزادگان نادرى در برج وسط عمارت برجاست . اين نقشها شاهزادگان نادرى را هريك سوار بر اسبى عربى نشان ميدهد كه شاطرى نيز پيشاپيش آنها در حركت است . يكى از اين عكسها متعلق به رضا قلى ميرزا وليعهد نگونبخت نادر است كه بامر پدر ميل در چشمانش كشيدند و كورش كردند . در سمت شرقى طبقه زيرين دالان تاريكى است 2 * 5 متر با هواى گرفته و بدون روزنه كه ميگويند نادر سرداران و شاهزادگان متخلف را در آنجا زندانى ميكرده است . ساختمان كاخ خورشيد متعلق بسال 1155 تا 1160 قمرى است زيرا نادر پس از آنكه در سال 1155 در جنگ داغستان شكست خورد و فرزند رشيدش رضا قلى ميرزا را كور كرد از نظر روحى بسيار شكسته و افسرده شده و بقول ملك الشعراى بهار « خروس زمانه » شكسته بال بكلات رفت و به اين كوهستان پناه برد و قصد كناره‌گيرى از سلطنت داشت و چون ميخواست براى هميشه در كلات اقامت كند در ظرف شش سال كاخ خورشيد - با روى بند ارغوانشاه - كتيبه سنگى - مسجد كبود گنبد - هفت كيلومتر آب لوله‌كشى - سه طاق آجرى و بناى آن بر بالاى ژرف رود - سد شرقى آسيابادى - و 365 آب‌انبار آجرى و آبادى و « خشت » را ساخت . م . خ .