و در جلو روى ما يك تپه نمايان بود ، بالاى تپه دو سه نفر آدم ديديم و چند رأس اسب بسته بودند از حال آنجا پرسيدم ، جواب دادند آنجا « توپخانه دولتى » است و خوب كه دقت كرديم يك لوله توپ هم ديديم كه بدون چرخ روى خاك افتاده بود و يك صفه در آنجا بنا شده بود كه دو طرف آن دو اطاق داشت كه منزل توپچيان بود ، بارى در رودخانه عبور كرديم آبادى اول عبارت بود از سى چهل باب خانه دهاتى كه از گل ساخته شده بود و طاقهاى چوبى داشت و بالاى بام آنها علف ريخته بودند كه بخشكد ، بعضى جاها هم پشه‌بند كرباسى داشت و اسم آن آبادى محله « ارغوان شاه » است به قدر يك ميدان از كنار تپه عبور كرديم تا بآبادى ديگر رسيديم آنجا را « خروس محله » ميگفتند ، از آنجا هم يك ميدان ديگر عبور كرديم آبادى ديگر ديده شد به همان وضع الا اينكه در اين آبادى چند قطعه باغ هم ديده مىشد آنجا را « كردمحله » ميناميدند از آنجا هم به قدر يك ميدان عبور كرديم به محله ديگر رسيديم كه آن سه محله آبادتر بود آن را « كبود گنبد » « 1 » ميخواندند و وجه تسميه‌اش اين

--> ( 1 ) بزرگترين بناى كلات كه اكنون پديدار است كاخ خورشيد است كه قصر سلطنتى نادر شاه افشار بوده و خود و خانواده‌اش مدتى در آن اقامت داشته‌اند . كاخ در ميان باغ قرار دارد و پيش از چهار باغ ديگر در پيرامون اين باغ بزرگ بوده است . ديواره‌هاى باغ تا ارتفاع يكمتر با سنگ بالا آمده است و از آن ببعد از آجر ساخته شده . اين آجرها را غالبا بعدها ربوده‌اند و يا خود ريخته است و جاى آن را چينه‌گل كرده‌اند ، كاخ در نظر اول يكپارچه از سنگ مينمايد . درون آن با آجرهاى محكمى ساخته شده كه از بتون مسلح سخت‌تر است ؛ نماى خارجى را با سنگهاى حجارى شده ساخته‌اند اين سنگها هريك دو متر طول و يكمتر عرض دارد و قطر هركدام 15 تا 20 سانتيمتر است . قصر خورشيد سه طبقه دارد . ارتفاع سه طبقه 25 است ولى در سال 1299 قمرى ( 1881 ميلادى ) طبقه سوم را زلزله شكافت و بعدها چون مرمت نشد به كلى ريخت . بناى قصر استوانه مانند است و سنگهاى نماى آن مرمر سياه است كه گرد يا برجى تراشيده شده . طبق تحقيقات پرفسور لكهارت انگليسى سنگهاى مرمر سياه را كه بر روى پوشش خارجى قصر خورشيد به كار برده‌اند و هر قطعه آن 60 خروار وزن دارد و با توجه به وضع كوهستانى ناحيهء كلات و راههاى دشوار وصعب العبور آن شگفتى -