احمد مجد الاسلام كرمانى
125
سفرنامه كلات ( فارسى )
نيشابور از بلوك معتبر خراسان است و از شهرهاى بسيار قديم قنوات جاريه و صحراهاى سبز دارد و مراتع خوب دارد ولى زمينش كوير است و در اشعار قدما صبح آنجا را خيلى تعريف كردهاند ولى افسوس كه ما ظهر گرما وارد شديم و بقدرى گرد و خاك بسر و صورت و عمامه و قبايمان نشسته بود كه ما باالتمام آدم خاكى ، خاكى رنگ و همه يكرنگ شده بوديم . حكومت نيشابور تيول ابدى نير الدوله است و جهتش اين است كه ايام حكومت حاج ميرزا حسن خان مشير الدوله « 1 » سپه سالار و صدر اعظم ، در خراسان يعنى بعد از آنكه از صدارت معزول شد و بحكومت خراسان مجبور گرديد و سه چهار ماه در خراسان و نواحى آن با نهايت دلتنگى گردش ميكرد و هر روز خبر مرگ خود را ميداد در همان سفر نير الدوله پدر اين نير الدوله حاليه نايب الحكومه خراسان بود و آنمرحوم امر بساختن مقبره و گنبد براى خودش نمود و به نير الدوله حكم فرمود ملكى از براى وقف نمودن بر مقبرهاش خريدارى نمايد كه منافع آن ملك خرج مقبرهاش بشود . نير الدوله هم ملكى از نيشابور پيدا كرد معروف به تزند جان و آن را سى هزار تومان خريدارى نمود و وجه آن را از مرحوم سپه سالار رحمة اللّه عليه دريافت داشت و هنوز قباله آنجا را تمام نكرده بود كه آنمرحوم برحمت ايزدى پيوست نير الدوله هم آن قباله را باسم خودش كرد و آن ملك را برد و خورد و بواسطه داشتن آن ملك روز بروز در نيشابور علاقه پيدا
--> ( 1 ) ميرزا حسين خان سپه سالار ملقب به مشير الدوله از وزرا و رجال و امراى معروف عهد ناصرى پسر بزرگ ميرزا نبى خان امير ديوان قزوين و برادر يحيى خان مشير الدوله ، وى مدت كوتاهى در فرنگ به تحصيل پرداخت و پس از مراجعت قتسول ايران در بمبئى شد ( 1266 ه ق ) و چندى بعد وزير مختار ايران در دربار عثمانى ( 1275 ) پس از آن بوزارت عدليه رسيد پس از چندى بصدارت انتخاب شد ( 1288 ) و دو سال بعد با شاه به اروپا رفت اما در بازگشت از اين سفر معزول و بتوقف در رشت مجبور شد و چندى بعد بوزارت خارجه رسيد و در سال 1295 باز بهمراه شاه به اروپا رفت در آخر كار متولى آستانهى رضوى شد و در مشهد وفات يافت گويند مسموم شد ، مدرسهى سپهسالار جديد از بناهاى اوست . « صفحه 853 دائرة المعارف فارسى »