تحصيلات خود غير از و بار چيزى عائدشان نشد و شگفت آنكه با بودن اين گونه معلمين قابل ماهر باز معلم از فرنگ ميآوردند و مبالغى گزاف به آنها ميدادند و هنوز هم اين عادت زشت باقى است و در سال از صد الى صد و پنجاه هزار تومان پول ايران بجيب معلمين فرانسوى و آلمانى ميرود و دانشمندان ايران مجبور بگرسنگى خوردن هستند كه مبحثى علاحده دارد و اين را هم بايد عطف كرد بر استيجار بلژيكيها در گمرك و صندوق پست و دادن هشتصد هزار تومان مواجب و بيكار گذاردن جوانان تحصيل كرده مجرب ايرانى بهرحال هرچند وجود اين شاگردها براى دولت فايدهء نداشت و ليكن براى ملت فوائد بسيار گذاشت از جمله اينكه آنها كه وضع دولت فرانسه و انگليس را ديده بودند رفته رفته از وضع ناگوار ظلم و استبداد ايران رنجيده خاطر شدند و بناى شكايت از اينجا و حكايت از آنجا را گذاشتند و مردم را بيدار كردند گاهى از مجلس پارلمان عنوانى كردند و گاهى از انتظام وزارت عدليه و ماليه بيانى نمودند و اين صحبت‌ها را در ميان مردم انتشار دادند شخص پادشاه هم دو سه سفر با جمعى از وزراء بسياحت فرنگستان رفت و بانتظامات آنجا هوس نمود در اين ضمن فاضل جليل سيد جمال « 1 » مرحوم هم يكى دو سفر بتهران آمد

--> ( 1 ) سيد جمال محمد اسدآبادى 1254 - 1315 ه ق - حكيم و فيلسوف ترقىطلب و آزاديخواه معروف شرق در اسدآباد همدان و بقولى در اسعد آباد كابل به دنيا آمد سفرى به هند كرد و به تحصيل علوم عقلى و رياضى پرداخت سپس به حج رفت ( 1273 ) و به كابل بازگشت و به خدمت امير دوست محمد خان پيوست سپس به قسطنطنيه رفت ( 1287 ) و پس از شش ماه بعضويت انجمن دانش انتخاب شد ولى چندى بعد از آنجا تبعيد گرديد و بقاهره رفت و بترويج عقايد و افكار تازه پرداخت و « محمد عبده » در مصر به دو پيوست سپس بپاريس رفت و هفتگىنامه عربى « العروة الوثقى » را تأسيس نمود چندى بعد بدعوت ناصر الدينشاه بتهران آمد با شاه نتوانست الفت يابد به مازندران رفت و از آنجا آهنگ روسيه نمود و مورد احترام واقع شد ، ناصر الدينشاه در مراجعت از سفر فرنگ ديگر بار او را بتهران دعوت نمود در اين سفر افكار آزادىطلبانه او در بين عده‌اى از مستعدان نشر يافت و باز موجب نگرانى شاه شد ازاين‌رو او را گرفتند 1308 و با بيحرمتى تحت الحفظ بعراق فرستادند از بغداد ببصره سپس بلندن رفت و آخر بدعوت دولت عثمانى باستانبول رفت ( 1309 ) و در آنجا وفات يافت .