احمد مجد الاسلام كرمانى
73
سفرنامه كلات ( فارسى )
و امامزاده زيد و حضرت عبد العظيم و غير هم ياد مينمايد و عاقبت به همان دوازده تومان متاع خود را ميفروشد حالا تصور بفرمائيد ، اگر از اول بطور صداقت اظهار ميكرد كه اين متاعرا يك كلمه دوازده تومان مىدهم نه خودشرا معطل ميكرد و نه خريدار و نه اينهمه زباندرازى ميكرد و نه قسم دروغ مىخورد ، مختصرا آنكه اهالى نوعا هيچ عمل زشت را مكروه نميشمارند و اگر كارى را هم به ظاهر تقبيح نمايند در باطن خودشان به همان قبح رفتار ميكنند و شواهد اين مدعى بسيار است كه شرح هريك منافى اسلوب سفرنامه است ، و به همين دو سه مثال كه نقل كرديم قناعت مينمائيم . اما محرمات سياسى يعنى اعمالى كه مخالف قانون اساسى است ، اولا اين قسم محرمات در اين مملكت نيست ، چرا كه قانون نيست و قانون اين مملكت عبارت از كتاب مدون و فصول معين نيست كه براى هر ادارهء پروگرام و ترتيبى مخصوص نوشته شده باشد و تكليف مدير و اجزاء آن قانون از روى آن معلوم باشد بلكه قانون در ايران عبارت است از رأى و اراده حاكم و وزير و ساير رؤسا هركدام به قدر مرتبه و مقاميكه دارند مثلا حاكم كرمان يا فارس يا شهر ديگر و همچنين وزير عدليه و وزير نظميه و وزير ماليه تا مقام منيع صدارت عظمى و كليه اشخاصيكه بر ديگران حق فرمانروائى دارند حتى كدخدايان و پاكار فلان قريه در حوادث واقعه بلا تأمل باراده شخصيه خودشان ميانه مردم حكمرانى مينمايند و مثل اينكه مجتهدين در مسائل از خودشان رأى مخصوصى دارند ، و فتوائى خاص ميدهند آنها از روى قواعد فقهيه است و در هر مسئله هر رأى كه اختيار نمود همه وقت بر همان عقيده باقى است و كمتر اتفاق ميافتد كه تجديد رأى برايش حاصل شود ، توضيح آنكه مسائل دينيه و ابواب فقهيه از ابتداء طهارت تا انتهاى ديات كه عبارت است از يكدورد فقه و مسائل فروعيه از عبادات و معاملات و مناكحات و محاكمات