كروسينسكى ( مترجم : عبد الرزاق دنبلى " مفتون " )
59
سفرنانه كروسينسكى ( فارسى )
اصفهان كشيده ، خلقى در آن جمع و اطراف او خندقى عميق داشت . قزلباشيه كه در آن قصبه جمع بودند ، بيرون آمده ، سر راه بر افاغنه گرفته آذوقه را از دست ايشان باز پس گرفتند ، و از افاغنه قتل بسيار نمودند . محمود از شنيدن اين خبر عظيم اندوهناك ( 100 ) و خلقى كثير از افغان برگزيده ، خود متوجه بنى اصفهان شد . قزلباشيه بيرون آمدند و با افاغنه محاربه كرده ، شكست به محمود دادند و از افاغنه بسيار كشته شد . و جمعى اسير كردند . محمود از اين قضيه بسيار دلتنگ شد . چه اسراى افغان اكثر از خويشان محمود بودند . محمود عجالة به اصفهان نزد شاه ايلچى فرستاده ، پيغام داد كه شاه به قزلباشيه بنى اصفهان * رقم فرستد و تاكيد كند كه اسراى افاغنه را نكشند و ايشان را خوب نگاه دارند تا افاغنه همان معامله با قزلباشيه مرعى دارند . حسب الاستدعاى او شاه عمل نمود و ميرزا رزاق نام كس خود را با رقم به بنى اصفهان فرستاد . در حين وصول به آنجا همه اسراى افاغنه را به قتل رسانيده بودند و بر احدى ابقا نكرده بودند و در ميان مقتولين برادر كوچك محمود و پسر عمو و پسر خاله و چند نفر از بزرگان و معارف و سرشناس ايشان بودند . رافع به اردوى ( 101 ) افاغنه برگشته ؛ از كيفيت احوال آنها تقرير نمود . افاغنه را درياى انتقام به جوش آمد ، با يكديگر نشستند و قرآن در ميان آورده ، به اتفاق يكديگر قسم خوردند و هر چه اسير قزلباشيه بود به قتل آوردند . استمداد * شاه از وحشيان گرجى شاه دعوتنامه و هديه براى وحشيان فرستاده و انتقام خسروخان را به ياد او انداخت و او را ترغيب * به امداد نمود : او در جواب نوشت كه عهد كردهام كه به دشمنان شاه قزلباش شمشير نكشم « 1 » . شاه و اهالى اصفهان از اين سخن دلگير گشته ،
--> ( 1 ) - در تابستان 1133 / 1720 كه لزگىها به نواحى گرجستان حمله كرده بودند ، و - ختانگ كه از جانب دربار ايران والى گرجستان و پادشاه كارتيل شده بود ، لشگر عظيمى جهت دفع لزگىها فراهم آورد و در صدد حمله به آنان برآمد . دربار شاه سلطان حسين كه از فتح و افزايش قدرت و ختانگ و نزديكى احتمالى وى با روسيه مىترسيد ، به وى فرمان داد كه از جنگ با لزگىها بپرهيزد . و ختانگ دستور شاه ايران را با اكراه پذيرفت اما چون به پيروزى خود اطمينان داشت و شاه ايران مانع آن شده بود ، قسم ياد كرد كه ديگر بر روى دشمنان شاه ايران شمشير نكشد . نگاه كنيد به : M . F . Brosset : Histoire de la Georgie , Vol , II - PART I , P , 775 .