ايران عظيم‌ترين شاه اين عصر سلطنت داشت . اين دوره درست مصادف است با سالهايى كه كاموپاكوى ميمون ( همان هيده‌يوشى تويوتومى ) « 1 » اين لقب را يافت ، تا آغاز عصر « كان - ئه‌ى » در حكومت يه ميتسو « 2 » شوگون ( - سپهسالار حاكم ) سوم خاندان توكوگاوا ، كه از سر غرور گفت : « من مادرزاد شوگون بوده‌ام » . سر آنتونى شرلى « 3 » انگليسى در آن سالها نوشت كه شاه عباس بزرگ با سيماى خوش‌منظر بىهمتا و قامت موزون مردانه‌اش در گذشته و حال بيمانند بود ؛ و علاوه بر اينها ، جاذبه و دليرنمايى ابروانش ، رخ گندمگون آفتاب‌ديده و گيرا ، خرد آميخته با دليرى و حلم و مهر ، سخاوت در منش و رفتار ، عدالتخواهى بىنظير ، و بسيارى فضايل و سجاياى ديگرش ، او را ممتاز مىساخت . او از شاه عباس بزرگ بالاترين ستايشى را كه مىتوان دربارهء كسى در تصور آورد ، كرده است . اين پادشاه بزرگ ، در كودكىاش مىبايست از پل پرخطر سرنوشت بگذرد . يك بار كه اسبش تير خورد و از پا درافتاد ، و خود او هم از مرگى كه تا يك قدمىاش آمده بود نجات يافت ، يگانه‌بارى نبود كه در كشمكش‌هاى داخلى نزديك بود كه قربانى رقابت و درگيرى ميان دسته‌هاى اعيان و سرداران و مدعيان شود . غرب مملكت دستخوش تجاوز تركان بود ، و در شرق ازبك‌ها منتظر فرصت بودند ( تا بتازند ) ، و شاه عباس يك‌بار ناچار شد كه با واگذاردن تبريز و گرجستان و جاهاى ديگر به عثمانى ، به صلحى موقّت دست يابد . سواى اين ( تركتازىهاى دشمنان ) اين

--> - سالهاى 1573 تا 1600 م . ) سرداران معروف سه‌گانه ( اودانوبوناگا - 1534 تا 1582 - ، تويوتومى هيده‌يوشى - 1536 تا 1598 - و توكوگاوا يه‌ياسو - 1542 تا 1616 - ) عروج كردند ، و مبارزه‌جويىهايى آنان و بارآمد آن دوره‌اى متمادى از صلح و ثبات سياسى در ژاپن در پى آورد ( دورهء ادو ، سالهاى 1600 تا 1867 ) كه تا شروع عصر تجدد ژاپن دنباله يافت . براى شرح بيشتر بنگريد به تأليف هاشم رجب‌زاده ، تاريخ ژاپن ، تهران ، 1365 ، صفحه‌هاى 104 تا 138 . ( 1 ) . نوبوناگا ، بركشندهء هيده‌يوشى ، در سالهايى كه اين رزمنده ملازم او بود ، و از راه مهر و با توجه به روحيه و رفتار وى ، به او سارو ( به معنى ميمون ) لقب داده بود . ( 2 ) . فرمانروا در سالهاى 1623 تا 1651 م . ( 3 ) - Sir Anthony Sherley