فرهنگ بالنده و درخشان عصر طلايى صفوى هنوز هم در اينجا بازمانده است . اين شهر بر كنار شمالى زاينده رود افتاده ، و با سيصد هزار نفر جمعيت ، شهرى بزرگ است . پايتخت كنونى ايران ، تهران ، نه بافت آسيايى و نه تركيب اروپايى دارد ، و چندان چيزى ( از خلاقيت هنر و معمارى ) در آن نيست . همانطور كه « گينزا » ى « 1 » نوسازى شده نه حال و هواى ژاپنى ، كه رنگ و روى امريكايى دارد ، نماد و نمود تهران هم سه‌چهارمش روسى است . اما اصفهان ايران ، اصيل است . هيچ ديداركنندهء اين شهر بر حال آن افسوس نمىخورد و نمىگويد كه كاش براى نو ساختن و درآوردن اين شهر به سيماى امروزى تدبيرى مىشد . شاردن « 2 » سياح سدهء هفده ميلادى كه سفرنامهء ايران او معروف است در وصف اصفهان آن روزگار نوشته است كه اين شهر يك ميليون سكنه ، يكصدوشصت مسجد بزرگ ، چهل‌وهشت مدرسه ، يكهزار و هشتصد كاروانسرا و دويست‌وهفتادوسه حمام دارد . « 3 » مىتوان از اين عظمت و تأسيسات دريافت كه در آن زمان ورساى « 4 » در باختر زمين و اصفهان در خاورزمين را جهانيان در يك پايه مىستودند . در مركز اين شهر خيابان چهارباغ ، با پهناى حدود چهل‌وپنج متر است كه رديف درختان چنار در دو سوى آن نزديك چهارهزار متر امتداد دارد . « 5 » در جويبار ميان اين خيابان آب زلال با زمزمهء دل‌انگيز جارى است . مركز اصفهان ميدان شاه ( نقش جهان ) است . اين ميدان پانصد متر درازا و صد و

--> ( 1 ) . خيابانى معروف در مركز بازرگانى توكيو . ( 2 ) - Chardin ( 3 ) . شادروان محمد على جمالزاده وصف شاردن را از اصفهان در كتاب خود هزار بيشه ( تهران ، 1326 ، ص . 66 تا 73 ) نقل كرده است . ( 4 ) . s ث Versaill ، قصر معروف پادشاهان فرانسه . ( 5 ) . كازاما طول چهارباغ را ده « رى » ( واحد مسافت ژاپنى ) ، نزديك به 40 كيلومتر ، ياد كرده كه پيداست اشتباه است . شاردن طول اين خيابان را 3200 و عرض آن را 110 قدم نوشته ، و كمپفر ، سياح اروپايى ديگر ، اين طول و عرض را به ترتيب 4310 و 63 قدم ذكر كرده است . بنگريد به نوشتهء جمالزاده ، كتاب ياد شده ، ص . 67 .