گذاشت ) و از اينجا به خط مستقيم برفراز جلگه هموار بيابان‌مانندى پرواز مىكرد . قزوين كه روزگارى شاه عباس ( صفوى ) آن را پايتخت دوم خود ساخته بود امروزه جمعيتى حدود پنجاه هزار دارد . اين شهر از ديرباز گذرگاه مهمى بوده ، چون هم در راه درياى خزر ( به فلات مركز ايران ) و هم در مسير همدان ( اكباتان يا هگمتانه ، پايتخت مملكت ماد ) و سر راه سفر ( از خاور دور ) به غرب آسيا در سده دهم ميلادى ، در روزگار هان در چين « 1 » جاى داشته است . از همين رو افسانه‌هاى گوناگون درباره اين شهر بر زبان‌هاست . در قزوين انگور فراوان بار مىآيد و شهرت شراب قزوين هم اين روزها در همه جا گسترده است . « 2 » در سفر از راه زمينى بايد از دروازهء قزوين وارد تهران شد ، و در اين دروازه است كه جواز سفر و چيزهاى ديگر ( بار و اثاث ) مسافر را بازرسى مىكنند . نام قزوين براى مسافران در سرزمين ايران بسيار آشناست . چون هواپيما در ارتفاع كم پرواز مىكرد ، اينجا و آنجا اتوموبيل و كاروان شتر به چشم مىآمد كه در جاده آرام‌آرام مىخزيدند و راه مىپيمودند . همه جا دهانهء ( چاه‌هاى ) آبراه ويژه ايران كه « قنات » نام دارد ، مثل خاكريز بالاى

--> - سپس شبستانى كه بناى خمارتاش را به اين مسجد متصل مىكرد احداث گرديد . شاه طهماسب كه قزوين پايتختش بود به قدرى در مسجد مزبور بناهاى تازه احداث نمود كه پاره‌اى از مؤلفين او را يكى از بانيان مسجد تصور مىكنند . . . ايوان بزرگى كه شبستان خمارتاش را به صحن مسجد مربوط مىسازد در سال 1069 هجرى به امر شاه عباس اول احداث گرديد . ( گلريز ، مينودر ، همان ، ص . 519 و 521 ) ( 1 ) . روزگار پادشاهى سلسله « هان » در چين ( 947 تا 951 م . ) . ( 2 ) . در خاطرات گلشائيان مىخوانيم : « مرحوم داور علاقه داشت بلكه بشود شراب خوب براى صادرات در ايران تهيه شود و بدين منظور هم سهامى از شركت ميكده ( در قزوين ) خريدارى شد براى تهيه شراب باب پسند خارج ؛ و در فارس هم شركت خلر شيراز تشكيل شد و تا زمان حيات ايشان مقدارى شراب به هندوستان صادر كرديم كه بسيار مورد توجه قرار گرفت . شركت ميكده در قزوين و شركت خلر در فارس بود كه توسط بانك كشاورزى اداره مىشد . ( ص ، 1 : 289 )