داده‌اند . به تازگى هم قانون ثبت احوال اعلام شد « 1 » ، اما مدتها خواهد كشيد كه اين قانون ( و خدمت وظيفه ) به طور سراسرى و يكسان در كشور اجرا بشود . قانون نظام وظيفه مردانى را كه به بيست و يك سالگى رسيده‌اند به خدمت سربازى فرا مىخواند ، كه دورهء زير پرچم آن دو سال و دورهء ذخيره و احتياط هفده سال است . استثناى معافيت از خدمت و تعويق در آن هم پيش‌بينى شده است ، و از اين نمونه است ، تعويق يا تأخير در خدمت جوانهايى كه سرگرم تحصيل‌اند . امروزه ايران كاملا زير حكومت استبدادى لشكرى است ، حال آن كه وجود مجلس ، نمود نظام ( به ظاهر ) پارلمانى است . اما قدرت " مجلس " رفته‌رفته مىكاهد و به اقتدار دستگاههاى لشكرى افزوده مىشود . دربارهء همهء امور نظامى و افراد قشون ، پادشاه رأسا تصميم مىگيرد ، و هم او فرماندهء كل قوا است . شاه خودش نظامى است و رياست واقعى ستاد ارتش را هم دارد . در نتيجهء اين وضع ، نظاميان در جامعه امتياز و موقع برتر دارند ؛ چنان كه قانون ماليات بر درآمد كه به تازگى و براى نخستين‌بار در ايران وضع شد ، انواع مالياتها را با ضريب تصاعدى پيش‌بينى كرده است ، اما نظاميان از همهء اين ماليات‌ها معاف شناخته مىشوند . نيز فرماندهان لشكرى كه از وابستگان و معتمدان پادشاهند مقامهاى مهم مملكت را از هرگونه احراز مىكنند ، و امروزه بر سياست داخلى و امور كشورى ايران هم تا اندازه‌اى حكومت دارند . اكنون قشون ايران حفظ امنيت داخلى را به زحمت تأمين مىكند . اما در بيابانها و كوهستانهاى نواحى مرزى نزديك به سه ميليون چادرنشين هستند و خانها و رؤساى اين قبايل از گذشته ، همچون فرمانده نظامى و فرمانرواى محلى ايالتى در چين ، مردان رزمندهء خود را داشتند و مطيع فرمان حكومت مركزى نبوده و زير بار باج و خراج ( ماليات ) نمىرفته‌اند ، و در جاى حكمران مستقل در ناحيه و شهر

--> ( 1 ) . قانون سجل احوال در 14 خرداد 1304 تصويب شد ( هدايت ، خاطرات و خطرات ، ص 370 ) .