يك قالى قديم ايرانى كه انگلستان به داشتن آن در گنجينهء ملى خود مىبالد ، در موزهء ويكتوريا و آلبرت « 1 » ، شاهكارى است كه از يكى از اماكن مهم ايالت آذربايجان نزديك درياى خزر ، از مقبرهء ( شيخ صفى ) در اردبيل ، آمده است . اين قالى در عصر شاه طهماسب ( اول ) صفوى ( حدود سال 1540 م . / 947 ه . ) بافته شده ، و خوب پيداست كه نقش و نگار ابرى خاورى « 2 » اين قالى از چين اثر پذيرفته است ، و مىگويند كه نمونهء عالىترين فن بافت و طرح قالى ايرانى است . از ويژگيهاى قالى ايران اين است كه نما و نقشهء آن به تناسب روستا يا قوميت بافنده‌اش فرق دارد . كسى كه تا اندازه‌اى با اين نقش‌ها آشنا باشد ، مىتواند به ديدن قالى به يك نظر دريابد كه محصول كجا است . نقش و نگار گل‌ها و پرندگان ظريف و زيبا در بافته‌هاى كرمان ، يا رنگ‌آميزى شاد و دل‌انگيز قالى تركمان و ويژگيهايى از اين دست نمودار جاى بافت قالى است . در هر كدام از نواحى ايران ، رنگ زمينهء قالى اصالت خود را دارد ، و تقليد از جاى ديگر نيست . از كردستان در غرب تا خراسان در شرق ايران ، بافتهء هرجا ويژگى و امتياز خود را نشان مىدهد . قالى ايرانى چون سراسر دست‌بافت است ، در هر خط و نقشه و طرح آن و در عناصر و موادش كمى ناهموارى يا يكدست نبودن پيداست . قالى اثرى نيست كه آن را با گونيا و خط كش بسنجند . در توضيح و توجيه اين ناهموارى و كاستى مىگويند كه اين حاصل طبيعى خطاى باصره است ، و نيز اجتناب دانسته و فهميده از تقليد و شبيه‌سازى در رنگ و طرح آن . هم براى دور كردن چشم بد ، اندكى نقص و ناسازى در كار مىگذارند . باز ، اجزاء نقشهء قالى ، حيوان‌ها و درخت و گل و گياه آن ، هر يك حالت نمادين و معنى خود را دارد . قالى ايران به اندازه‌هاى گوناگون بافته مىشود ، و نام آن به تناسب كاربردش فرق مىكند . قالى معمولى را « فرش » مىگويند . فرش ديگر « نمد » است كه زيراندازى

--> ( 1 ) . Victoria Albert ( 2 ) . در اصطلاح چينى - ژاپنى به معنى ابر مبارك يا ابر خجسته است .