آكى ئو كازاما ( مترجم : هاشم رجب زاده )

171

سفرنامه كازاما ( فارسى )

با مخالفت روحانيون روبرو شد . سرانجام هم او را سرنگون ساختند و نظامات تازهء او را برانداختند . « 1 » رضا شاه از اين پيشامد درس عبرتى گرفت و انديشه كرد ، و از شتاب خود در تجدد كاست . قدرت روحانيان از نظر اجتماعى و نيز سياسى بسيار زياد است . مجتهدهاى مقيم كربلا و نجف هم ، كه در بيرون مرزهاى ايران است ، چون اينجا اماكن مقدس شيعه است قدرت رهبرى دينى دارند ؛ چنان كه در لازم بودن حجاب براى خانم‌ها و در امور ديگر رأى مىدهند . پس چون هنوز هم روحانيان متعصّب لباس اروپايى را قطعا رد مىكنند ، اين رسوم خاص ايران ( چادر و حجاب ) به آسانى منسوخ نخواهد شد . ( قدرت و جايگاه روحانيان از اين نمونه پيداست كه ) در مراسم گشايش دورهء تازهء مجلس ، در دست راست جايگاه نخست وزيران پيشين ، اميران ارتش و ديگر مقامها به صف ايستاده‌اند ، و در سوى ديگر و روبروى آنها در دست چپ جايگاه چهره‌هاى مهم طبقهء روحانى در لباس خاص خود نشسته‌اند و همه منتظر آمدن شاه هستند . اين صحنه براى نمودن وضع ايران امروز بس گويا است .

--> ( 1 ) . در خاطرات و خطرات مهديقلى هدايت ، مخبر السلطنه ، در اين باره مىخوانيم : « پادشاه افغانستان ، امان الله خان به تقليد كمال پاشا دست به تجدد اروپايى زده است آن هم آنچه به سليقهء اراذل و دوره‌گردان بلوار پسنديده است و به مراحل دور از امورى كه مايهء ترقى قوم است . براى خودنمايى كه منم كه كلاه خود را عوض كرده‌ام ، در اروپا چرخى زده حال از راه ايران به وطن خود مراجعت مىكند ، و هرجا كتابچه‌اى شامل نقشى چند از دو سه عمارت كوتاه و بلند به اين و آن مىدهد : « اين منم طاووس عليين شده . 19 خرداد 1307 وارد ايران شد . . . » ( ص 379 ) . « در مراجعت ( او به افغانستان ) مردم بر سر تغيير كفش و كلاه و كج كردن راه به دو شوريدند . مردى معروف به بچه سقا از كدورت عامه استفاده كرده بر كابل مسلط شد . امان الله خان به قندهار رفت ، تجهيز كرد ، مغلوب شد ، رو به هند آورد و در ايتاليا سكنى گزيد . عنايت الله خان برادرش سه روزى به جاى او نشست و برخاست به تهران آمد . محمد نادر خان به بچه سقا فائق آمد ، طولى نكشيد درگذشت . محمد ظاهر خان پادشاه شد . . . شنيده‌ام تمدن را در افغانستان ، پس از امتحان ، اينك به معنى گرفته‌اند . » ( همانجا ، پانوشت ) .