دولت انگليس بيش از 5 ميليون است ، و خط لولهء نفتى بسيار طولانى و تأسيسات و تصفيه‌خانهء گسترده دارد . با اينكه از حجم كار پالايشگاه آبادان كاسته شده است ، باز هشت هزار كارگر دارد . هنگامى كه از محل تاريخى نخستين چاهى كه به نفت رسيد ديدن مىكردم اين احساس را داشتم كه ، بر خلاف آنچه كه عموما تصور مىشود ، گمان نمىرود كه كار بر انگليس‌ها برگشته و بريتانيا رو به زوال باشد . ديدار از ميدان‌هاى نفتى در بهار سال 1931 ( 1310 خورشيدى ) با پيش آمدن كساد اقتصادى در جهان ، نفت اين معادن هم به اندازه استخراج نمىشد ، و سالانه فقط شش يا هفت ميليون تن برداشت مىكردند ، و از پنجاه چاه نفت فقط از دوازده‌تاى آن بهره‌بردارى مىشد ، حال آنكه پيشتر فقط از چاه شماره يك " B " هر سال بيش از يك ميليون تن نفت استخراج مىشد . ناحيهء نفت‌خيز در خوزستان و لرستان است كه اهالى عرب زبان و هم فارسىزبان دارد . بزرگترين آثار هنرى معمارى از روزگار رونق و درخشش فرهنگ ساسانى در اين نواحى بازمانده است . عيلام و شوش و ديگر جاها كه در تاريخ فرهنگ بابل شهرت دارد ، در كنار راست‌دره و بستر رود كرخه افتاده است ، و كان‌هاى نفت در ميان اين منطقه است . در اين سالها باستان‌شناسان فرانسوى در اينجا به كاوش و تحقيق سرگرمند . بيشتر مردم عرب‌زبان كه در اين اراضى پهناور

--> - به كار انداختند . در عين يأس به رگى برخورده چشم‌ها كه از سنگينى خرج بيهوده سياهى مىرفت به روى شاهد مقصود روشن شد . در 1287 ( 1909 ) كمپانى موفق شد مؤسسه را تكميل نمايد . « به مرور دولت انگليس از اسهام كمپانى خريدارى نموده اينك سهم شير مىبرد ، و در حفظ آن تپش قلب دارد . در جنگ بين الملل اول كلين از افسران آلمان موفق شد خسارتى به مجراى نفتى كه به دريا مىرود وارد بياورد ، نه آنقدر كه خسارت مؤثر به كشتىرانى انگليس وارد بشود . » ( ص . 396 )