كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
78
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
سه قسمت ديگر وسيلهء ديوار بلندى حفاظت شده است و در جاهايى كه صخره بيشتر از محل ساختمان ادامه دارد ، معمار ساختمان صخره را بهطور عمودى تراشيده است . در گوشهء شمال غربى ، هنوز صخرهء كوچكى در ديوار قرار دارد ، اما در اينجا سنگهاى نيمهتراشيدهاى به چشم مىخورد ، كه براى ساختمان در نظر گرفته شده بودهاند . از اينجا پى مىبريم ، كه اين صخرهء بيرون از ديوار هم بايستى تراشيده مىشده است و ساختمان به هنگام ويرانى هنوز تمام نشده بوده است . دلايل زيادى در دست است ، كه تمام اين ساختمانها در يك نوبت ساخته نشده است . در سمت جنوبى و در نزديكى كوه ، كاملا روشن است ، كه ديوار جابهجا شده است : شايد مىخواستهاند ، در اين محل ساختمان را بزرگتر بكنند . احتمالا شايد به همين دليل است ، كه در نقشهء كلى گوشههاى زيادى يافت مىشود ، كه با هيئت بسيار عالى تأسيسات همآهنگى ندارد . همهء ديوارها و قسمتهاى ديگر از مرمر تيرهرنگ و خيلى سخت ساخته شده است ، اين مرمر صيقل خوبى برمىدارد و پس از صيقل سياهتر به نظر مىآيد . تمام كوه رحمت از اين سنگ است . بنابراين به سود سازندگان اين بنا بوده است ، كه همهء سنگها ، در محل ، در دسترس بوده است . معماران ايرانى براى ديوارها و براى ساير ساختمانهاى ميان ديوار از آهك استفاده نكردهاند . البته هنوز جايى كه سنگها به وسيلهء چفت به هم بسته شدهاند ، به چشم مىخورد . اما مدتهاست ، كه اين چفتهاى آهنين زنگ زدهاند و نابود شدهاند . با اين وصف ، امروز هم سنگها طورى دقيق كنار و روى هم قرار گرفتهاند ، كه در خيلى جاها درز بين دو قطعه سنگ به زحمت ديده مىشود و در بعضى جاها لبهء يك چاقو را به زحمت مىتوان داخل درز ميان دو سنگ كرد . خلاصه اينكه در تمام اروپا ديوارى نمىتوان يافت ، كه در آن از مرمر بهترى استفاده شده باشد و با اين همه