كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
46
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
خورموج در منطقهاى كوهستانى در سطح حاصلخيزى قرار دارد و مقر امير منطقهء نسبتا بزرگى است . كريم خان به محض اينكه بر استانهاى مختلف كشور مسلط شد ، بزرگان قبايل را ، كه يا رياست را به ارث برده بودند و يا مستقلا حكومت مىراندند ، به اين بهانه ، كه براى مشاوره با آنها ، بايستى آنها را در نزديكى خود داشته باشد و اگر سربازان خوبى بودند ، مىتوانستند براى ايجاد آرامش مجدد در ايران به او كمك بكنند ، واداشت كه در شهر شيراز زندگى بكنند و يا در خدمت نيروى نظامى او باشند . منظور اصلى وكيل اين بود ، كه تمام اين اربابان كوچك را تحت نظر خودش داشته باشد ، تا هرگز هوس شورش در آنها بهوجود نيايد « 1 » . بزرگ منطقهء خورموج هم جزء اين دسته بود . كريم خان در غيبت خود حكومت را به عمويش ، كه مورد اعتمادش بود سپرد ، اما بعد برادرش ، امير جعفر چشمهاى او را كور كرد و به اين اميد ، كه برادرش ديگر بازنخواهد گشت ، خودش حكومت را به دست گرفت . حالا با آمدن نيروى نظامى از طرف كريم خان به اين منطقه ، امير جعفر خان ، كه علاوه بر كور كردن عموى خود ، بىرحمىهاى ديگرى هم كرده بود ، نمىتوانست در انتظار حوادث خوبى باشد . مىگويند ، امير گونه خان دستور داشته است ، كه به او خلعتى بدهد ، كه حاكى از ادامهء حكومتش باشد ، اما امير جعفر ، كه شايد نقشههاى ديگرى در سر داشت ، خودش را آمادهء پذيرايى از دشمن كرد و گذر تنگى را در منطقهاى كوهستانى ، كه قرار بود قواى كريم خان از آن عبور بكند ،
--> ( 1 ) . ضمن تأييد نظر نيبور ، گمان مىرود ، يكى ديگر از دلايل دعوت از بزرگان كشور براى سكونت در شيراز ، ناشى از توجهء خاص او به شيراز و ميل به توسعه و آبادانى شهر بود . كريم خان پس از بناى برج و باروى شهر به ساختن ارگ سلطنتى پرداخت و همچنين از بزرگان و كارمندان عالى رتبه و دولتمندان خواست ، تا هركدام فراخور حال و دولت خود خانهاى در شيراز بسازند . همچنين نگاه كنيد به : ميرزا محمد صادق نامى اصفهانى ، تاريخ گيتىگشا ، بكوشش سعيد نفيسى ، تهران 1317 ، ص 155 .