كارستن نيبور ( مترجم : پرويز رجبى )
203
سفرنامه كارستن نيبور ( فارسى )
نمىكردند . كريم خان پس از شكست اصفهان به شيراز بازگشت و محمد حسن خان به تعقيب او پرداخت ، اما شكست خورد و به اصفهان بازگشت و صلاح را در اين ديد ، كه به سراغ دشمن دومش آزاد خان ، به آذربايجان برود . او در آذربايجان آزاد خان را به كلى شكست داد و آزاد خان ناگزير از ترك ايران شد . حالا فقط فتح عليخان - بزرگترين افسر آزاد خان - در اروميه مانده بود و بيشتر بزرگان سپاه آزاد خان و قسمت بزرگى از سپاه او به خدمت محمد حسن خان قاجار درآمده بودند . آزاد خان به اميد گرفتن كمك از تركها به بغداد رفت ، اما چون عثمانيها قبلا مورد تحقير نادر شاه قرار گرفته بودند ، ديگر ميل نداشتند در درگيريهاى داخلى ايران دخالت بكنند . حتى پاشاى بغداد به آزاد خان اطلاع داد ، كه شهر را ترك بكند و آزاد خان كه كمى پيش استانى در برابر قدرتش مى - لرزيد ، ناگزير شد ، به خويشان مسيحى زنش به گرجستان پناه ببرد . او به تفليس رفت تا از هراكليوس كمك بگيرد . اما هراكليوس تمايلى به تسخير نداشت و بيشتر ميل داشت ، كه در صورت لزوم از ميهنش ، كه در زمان آشفتگيهاى داخلى ايران دوباره به استقلال رسيده بود ، دفاع بكند و به آزاد خان اجازه داد ، تا بهطور خصوصى و غيررسمى به آسودگى در تفليس زندگى بكند . از اين به بعد در استانهاى غربى ايران دو نيروى اصلى با يكديگر درگير بودند و به اين ترتيب هنوز خبرى از آرامش نبود و طولى نكشيد ، محمد حسن خان كه نيرومندتر بود ، براى مبارزهء با كريم خان به حوالى شيراز آمد . اما چون كريم خان از نيرويى كافى برخوردار نبود ، كوشيد تا از هر نوع درگيرى جلوگيرى بكند و از اين روى در داخل شيراز پناه گرفت و به دشمن پيغام داد ، كه ايران به خاطر قدرتطلبى چند پهلوان شجاع به كلى ويران شده است و بيشتر از اين صلاح نيست ، كه به كشور آسيب رسانده شود و پيشنهاد كرد ، كه سرنوشت جنگ به يك