نوبويوشى فورو كاوا ( مترجم : هاشم رجب زاده و كينيجى ئه اورا )
76
سفرنامه فورو كاوا ( فارسى )
1856 . اين شهر را گرفت . پيشتر ، چون وزيرمختار انگليس در تهران نبود ، دولت بريتانيا به لرد استفورد Lord Stafford وزيرمختار خود در استانبول دستور داد كه با سفير ايران در آنجا براى حلّ مسائل مربوط به هرات مذاكره كند . اما اين گفتوگوها سرانجام به توافق نرسيد . در ماه سپتامبر آن سال ، دولت بريتانيا از فرماندار كل هند خواست كه تهيه لشكركشى كند ، و همينكه خبر تصرف هرات را شنيد در روز 1 ماه نوامبر به ايران اعلان جنگ داد و يك لشكر سرباز سوار بر 34 كشتى به سوى ايران حركت كرد . قواى انگليسى در روز 3 ماه دسامبر جزيرهء خارك در خليج فارس را گرفت و پس از چهل روز در 3 « 1 » فرسخى بوشهر پياده شد و به سوى بوشهر حركت كرد . سپاه انگليسى پس از جنگ و ديدن صدمات فراوان ، در روز 10 آن ماه ، بوشهر را تصرف كرد . در اين كشمكش يكى از دو فرمانده انگليسى اين لشكر ، به نام ستاپفورد Stopford ، كشته شد . نابسامانى قشون در ماه ژانويه سال 1857 م . ژنرال اوترام Gen . Outram به فرماندهى سپاهى تازه از بمبئى حركت كرد و به سپاهى كه پيشتر آمده بود پيوست و فرماندهى كل قواى انگليسى را بر عهده گرفت . اينان در روز 3 فوريه آن سال سربازان ايرانى را در برازجان ، نزديك 50 ميلى بوشهر ، شكست دادند ؛ پنج روز بعد هم در خوشاب بر گروه ديگرى از نيروهاى ايران مركب از 6000 سوار و 2000 پياده « 2 » پيروز شدند . در روز 26 ماه مارس نيز در محمره [ خرمشهر كنونى ] 5000 سرباز انگليسى 13000 سرباز ايرانى را شكست دادند ، و آنهايى را كه گريختند دنبال كردند . در اين تعقيب فقط 300 نفر از قواى انگليس شركت داشتند . بار ديگر در روز 1 ماه آوريل انگليس ها با يك لشكر ايران مركب از 8000 پياده و 2000 سوار رو برو شدند ، اما مقاومت و پيشروى كردند و اين لشكر 000 ، 10 نفرى را هم شكست دادند . بعدها شنيدم كه سرهنگ فرمانده قشون ايران رشوه داد تا اين تقصير و شكست او را از سپاه انگليس ناديده گرفتند ، و شاهزاده خانلر [ ميرزا ] حاكم [ خوزستان ] هم به صدراعظم 8000 تومان تعارف داد و قضيه را تا اندازهاى رفع و رجوع كرد . پس شاه به عنوان تقدير از خدمتش در جنگ براى او شمشير و خلعت فرستاد . برعكس ، گويا عده بسيارى از افسران و تابينهاى
--> ( 1 ) . در اصل ژاپنى كتاب ، « 12 ميلى » نوشته است . ( 2 ) . اين رقم به احتمال ، مبالغهآميز است . در منابع ديگر ، شمار قواى ايران در نبرد خوشاب چند صد نفر نوشته شده است .