دقيقه برگشتيم . در « بورون‌آباد » 57 به باغ يك نفر تاجر رفتيم كه باغ بسيار خوبى به انواع گل‌ها آراسته بود . درخت نارنگى و مركبات داشت . ازمير خيلى خوب شهرى است . از شهر كه بيرون رفتيم تمام صحرا درخت مركبات بود . اغلب درخت ليموى ترش است و همه قسم سبزىآلات در صحرا كاشته‌اند . سروهاى بسيار خوب دارد . حيف كه در مزارستان و قبرستان كاشته‌اند . اين عادت در تمام اين مملكت بلكه در فرنگستان نيز معمول است كه سرو را در مزارستان مىكارند . اگرچه منظور خواجه حافظ ، معشوق است ولى به اين كار هم تأويل مىتوان كرد كه در آن زمان هم اين معمول بوده است . چنانچه گفته : « به سرسبز تو اى سرو كه چون در خاك شوم * ناز از سر بنه و سايه بر آن خاك انداز » خلاصه ، از بورن‌آباد برگشته به تماشاى كنار دريا رفتم كه كمپانى فرانسه سى ذرع از زمين دريا را خشكانيده دريا را پيش برده است و خيابان مسطحى به طول نيم فرسخ ساخته است . [ كمپانى فرانسه ] در دريا هم ديوار مىكشد كه ليمان مىگويند [ تا ] در هنگام انقلاب دريا كه عثمانىها روزگار مىگويند كشتىها در آن‌جا سالم بمانند . تماشاى آن ديوار كه سنگ‌هاى گران‌سنگ را به جراثقال به ته دريا مىبرند خيلى تماشا داشت . اين كمپانى با دولت عثمانى تا پنجاه سال قرار داد [ بسته ] است كه بعد از انقضاى پنجاه سال ، اين ليمان و اين خيابان حق دولت عثمانى باشد . جمعيت ازمير دويست هزار نفر است و غالب طايفهء روم است كه در مذهب با روسيه موافقت دارند . از همهء دول اروپا آن‌جا قونسول هست . ازمير را قدماى يونان سميرنه مىگويند . امروز مذكور شد كه پسته « 1 » به اسلامبول مىرود . كاغذهاى تهران و عريضهء مبارك اعليحضرت شاهنشاهى را به محمد آقاى قونسول دادم كه به اسلامبول به سفارتخانه برساند انشاء اللّه تعالى . روز يكشنبه بيست و يكم شوال المكرم : هفت ساعت از شب گذشته واپور ازمير حركت كرد . روز يكشنبه دو ساعت از دسته گذشته اول طلوع آفتاب به جزيره كيوس 58 رسيديم كه عثمانىها جزيره سقز مىگويند و از سقز مرادشان مصطكى است . اين جزيره در عرض شمالى سى و هشت درجه و سى دقيقه خط استوا و طول شرقى بيست و شش درجه گرينيچ واقع است . اين جزيره به اسم بندر خود موسوم است . بندر طولانى خوبى است . در كنار شهر ليمان ساخته‌اند كه اكنون اين ليمان خراب است . وقتى كه در زمان قديم دولت جنيوه در دريا تسلط داشته اين ليمان را بنا نهاده‌اند . طول اين جزيره از شمال به جنوب است و چندين قريه و بندر دارد . اين جزيره را به اختلاف در نقشه‌ها ديده‌ايم كه ثبت مىكنند . او را سىاوشىاوچىاو مىنگارند . [ واپور ] سه ساعت اين‌جا توقف كرد و پنج ساعت از دسته گذشته حركت كرد . امروز به

--> ( 1 ) پست .