بيت المقدس را پرسيدم ، آن صفحات بوده است . مىگفت : « از يافه تا بيت المقدس و حبرون برويد و برگرديد هشت روز مىكشد كه دو روز و نيم در بيت المقدس و حبرون توقف كنيد . » او هم براى سفر دريا كشتىهاى نمسه را تعريف كرد كه براى مسلمانان خوش‌تر مىگذرد . موسيو بگلروف از سر راه‌آهن آمد ، عملجات را در كالسكهء بخار نشانده برگشته بود و مىگفت : « حاكم ايالت تفليس « ارلوف اسكى » فردا صبح در هشت ساعتى براى وداع خواهد آمد . » دو ساعت از ظهر گذشته به تماشاى ماشين « ميرزايوف » رفتيم كه از كر آب را به بخار بالا آورده ، در آن‌جا حوض بزرگى ساخته‌اند كه او پر مىشود و باغ را مشروب مىكند . تقريبا بايد دويست ذرع به استقامت و اعوجاج باشد كه از كر آب به زور بخار به بالا مىرود . عمارت و باغ خوبى دارد . دويست درخت نارنج و ليمو و ساير مركبات داشت . شكل « ورآن‌سوف » را از مرمر سفيد تراشيده در گوشهء اطاق گذاشته و مىگفت : « يك هزار و يك صد تومان خرج اين سنگ مرمر شده است . » نيكى و احسان است كه انسان را بر آن مجبور مىكند كه هزار تومان خرج صورت شخص اجنبى بكند و در خانهء خود به يادگار بگذارد . تفصيل منبع كر و مجراى او را تا درياى خزر از روى كتاب « ارلوف‌اسكى » حاكم ايالت تفليس و توابع كه از ايشان خواسته بودم ميرزا فتحعلى آخوندوف براى من ترجمه كرد از اين قرار است كه ثبت مىشود : ابتداى نهر كه از خاك ارمينيهء عثمانيه است از دامنهء كوه رفيعى كه در طرف شمال كوهسار طاور واقع است [ مىباشد ] . يعنى منابع نهر كر و نهر ارس كه از آن‌ها جارى مىشوند در دامنه آن كوه رفيع است و اسم آن دامنه در يك‌جا با ساير جداول كوه‌ها كه به آن اتصال دارند « موتل‌جان » است . چشمه‌هاى منبع كر از سمت جنوبى « موتل‌جان » روان است . بزرگترين اين چشمه‌ها همان است كه در خاك قريهء كرد مسمى به اردهان جارى مىشود . اهالى ولايت ، اين چشمه را بواسطهء شفافى آب آن مرجان‌سو مىنامند ، يعنى آب مرواريد . ارتفاع چشمهء مرجان‌سو از سطح درياى خزر دو هزار و چهارصد و شصت و شش فوت است . در سمت شمالى مرجان‌سو به فاصلهء سيصد ذرع مسافت چشمهء بونجوق‌پونغار است . به اصطلاح ديگر چشمهء جونجوق‌پونغار مىگويند كه معنىاش گويا چشمه مرواريد باشد . اين چشمه و چشمه‌هاى فوق الذكر به يكديگر اتّصال يافته رودخانهء كوچكى تشكل مىكنند مسمى به كيور . نهر كر كه مبدأش از اين چشمه‌ها است رفته‌رفته در چند فرسخ مسافت دور تر از آن‌ها نهر بزرگ مىشود . مسافت جريان آن در خاك عثمانى از كنار قصبهء قزنافارى و اردهان و ساير قراء قريب به نود ورس است . بعد از آن ، نهر كر به چوخورآخسقه داخل مىشود . مسافت جريانش از سنور عثمانى تا ملك بارژوم - كه ييلاق حضرت جانشين است و ملك جانشين مىباشد كه اعليحضرت امپراطور به ايشان بخشيده است - متعلق دولت روسيه نود و پنج ورس است . از ملك بارژوم تا حدود ولايت تفليس دويست ورس است . از اين‌جا نهر كر به خاك ولايت گنجه داخل شده جارى مىشود تا قصبه ساليان كه من اعمال باكو است و به بادكوبه شهرت دارد . در اين‌جا