فرهاد ميرزا

35

سفرنامه فرهاد ميرزا ( فارسى )

نفهميدم كه كدام درخت را قواخ مىگويند . قريهء زين العابدين و آقالر اتصال به اوچ‌قواخ دارد و باغستان آن‌ها به يكديگر اتصال دارد . خيلى بساتين داشت . از اين چاپارخانه پخل‌نيك مرخص شد و معاون خود را همراه كرد كه تا سرحد ، او همراه باشد . از آن‌جا به چاپارخانهء عرب آمديم و از آن‌جا به چماقلو . بلوك آق‌داش هفتاد و دو قريه است ، با بلوك ارش - بر وزن حبش - زيادتر از صد قريه مىشود . بلوك ارش هم بساتين بسيار دارد . عناب خوب از اين بلوكات هست . در يمين و يسار راه قراى معتبره نزديك و دور بسيار است كه نوشتن آن‌ها فايده ندارد . نزديك به چماقلو رودخانهء ارجيان است كه بلوك ارش از او مشروب مىشود و از جبال شكى برمىخيزد . بعد قريهء خان‌آباد است كه باغستان بسيار دارد . امروز گردوخاك زياد داشتيم كه در صحراى قشلاق قزوين همان گردوخاك ديده شده بود . در منزل چماقلو ، قربان آقاى ارشى ، امير آقاى پسرش را فرستاده عريضه نوشته و دوطغرا فرمان فرستاده بود ، يكى از شاه عباس ثانى ( 1077 - 1052 ه . ق . ) و يكى از شاه سليمان صفوى ( 1105 - 1077 ه . ق . ) فرمان شاه عباس ثانى به تاريخ ذى الحجة الحرام سنهء يك هزار و هفتاد و چهار [ هجرى ] بود مضمون آن‌كه : « امام على بيك برادر امارت و حكومت پناه كمالا حاتم سلطان چاكرلو را عوض امارت پناه مزبور در سلك قوشچيان سركار خاصه منتظم ساختيم و دوازده تومان تبريزى ، مواجبى كه قبل از ايام امارت در وجه امارت پناه مزبور مقرر بود در وجه مشاراليه مقرر فرموديم . » و در پشت فرمان نوشته بود : « حسب الامر الاعلى از قرار نوشته ، سيادت و وزارت و اقبال پناه ، عظمت و جلالت دستگاه عاليجاه اعتماد الدولة العلية العالية الخاقانيه برطبق نوشته عاليجاه امير شكارباشى است . » و پشت فرمان چند ثبت داشت : يكى ، « ثبت دفتر خالص شد . » ، يكى ، « ثبت دفتر خلاصه شد . » ، يكى ، « ثبت دفتر سرخط شد . » ، و يكى ، « ثبت دفتر نظارت شد . » كه حالا اين‌طور ثبت‌ها معمول نيست . و خلاصهء فرمان شاه سليمان آن‌كه : « ميرزا على و دولوخان و ساير غازيان جماعت چاكرلو را از وجوه چوپان بيگى شيروان معاف كرده‌اند و اگر احيانا ظاهر شود كه در سنوات قبل از اين ، گوسفند غيرى داخل گوسفند ايشان بوده ، به دستور عرض نمايند كه اين سنوات نيز ضبط و حواله شود و در احكام مزبور قدر رأس گوسفند مشخص نشده و در سنوات بغايت قوىئيل 21 كه محاسبه وجوه چوپان بيگى شيروان تنقيح يافته هرساله قبض به مبلغى مختلف ، مستأجران به دفتر آورده به خرج خود مجرى داشته‌اند . در ايام نجفقليخان هم هرساله نود و نه تومان و دو هزار و هشتصد و شصت و سه دينار به خرج نوشته شده . » و در آخر فرمان نوشته شده : « پروانچه زمان نواب خاقان خلد آشيان صاحبقرانى را من اوله الى آخره ممضى دانند . رجب المرجب سنهء يك هزار و نود و يك . »