زمستان برف مىگيرد و باد سختى دارد به سختى معروف شده است ، و الا هيچ سختى ندارد . در پيش گردنه‌هاى لرستان و كردستان حكم زمين هموار را دارد . اگرچه سرازيرى آن سخت طولانى است ولى هيچ‌جا پرتگاه ندارد از آن جهت شخص ايمن است . روز پنجشنبه بيست و دوم شعبان : از خزران به پاى پل لوشان - باشين معجمه بر وزن چوگان - آمديم . - امروز بعد از ظهرى تحويل شمس به ميزان است مطابق بست و سيم سپتمبر ماه انگليسى - اين پل را حاجى محمد هادى تاجر ميانجى ساكن قزوين در اواخر دولت شاه شهيد ساخته و اوايل دولت خاقان خلدمكان به انجام رسانده و در اين مدت هشتاد سال و اندى ، هيچ رخنه‌اى در او يافت نشده . اين پل بالاى رودخانهء شاهرود طالقان است كه رود الموت و رودبار و غيره نيز داخل او مىشود . الحق بسيار ثواب كرده . در طغيان ، آب مايهء زحمت مترددين مىشد . از قريهء خزران تا پاچنار كه كاروانسراى مختصرى است همه‌جا سرازير حركت مىشود و بعضىجا سرازيرى سخت دارد . دو فرسخ و نيم مىشود . اين كاروانسراى پاچنار در كنار رود طارم واقع شده است كه به فاصلهء قليلى پايين كاروانسرا داخل شاهرود مىشود . از قريهء مزرعه كه اول گردنه در طرف قزوين محسوب مىشود تا پاچنار كه آخر گردنه است تقريبا پنج فرسخ مسافت است كه اين انخفاض و ارتفاع را بايد طى كرد . با اين طول مسافت هيچ‌جا پرتگاه و جاى خطر ندارد . رودخانهء شاهرود در پاى پل از ما بين شمال مشرق به جانب جنوب مغرب جارى است . از كاروانسرا تا پاى پل تقريبا يك فرسخ است . از منزل كه حركت شد بعضىجا به جانب مغرب و بيشتر به جانب شمال و مغرب حركت كرده‌ايم . در كنار پل آبادى ندارد و از قريهء لوشان كه به قدر نيم فرسخ يا زيادتر است آذوقه و ما يحتاج مىآورند . رودخانهء شاهرود حد فاصل ميان طارم قزوين كه به طارم سفلى مشهور است و املاك عمارلو 10 است كه جزو گيلان است . روز جمعه بيست و سيم « 1 » شعبان : از پل لوشان به قريهء منجيل رفتيم . سه فرسخ مسافت است ، به ما بين شمال مغرب و شمال حركت شد . قريهء منجيل قريهء آبادى است كه در نزديكى ملتقاى نهرين شاهرود و قزل‌اوزن 11 واقع است . از اين بعد ، اين رودخانه را سفيدرود مىگويند كه ما بين لاهيجان و رشت به درياى خزر مىريزد . در اين رودخانه ، مرحوم سليمان خان قاجار قوانلو پلى ساخته . خيلى خوب بنايى است . ولى حالا دو چشمه آن خراب شده است كه از جانب سنى الجوانب همايون شاهنشاهى حكم به تعمير او شده است . در شرقى قريهء منجيل ، به قدر نيم فرسخ قريهء هرزه‌ويل است كه جزو بلوك رحمت‌آباد گيلان است . در اين قريه سروى است ، به خضرت و نضرت او سرو ديده نشده و يحتمل در

--> ( 1 ) سوم .