ولايات ديگر هم نباشد . به تماشاى او رفتم . دو نفر ، علىنام و رمضان‌نام تا بالاى سر او رفتند كه از انبوهى برگ‌هاى سرو ديده نمىشدند . ارتفاع او بيست و يك ذرع است . سرو قريهء فنا در شيراز از اين بلندتر است و بزرگ‌تر است . ولى او پريشان و افشان است . مثل اين شاداب و سبز نيست . اين شادابى و خضرت از رطوبت هوا است . در قريهء منجيل و هرزه‌ويل درخت زيتون بسيار است - ميرزا مهدى رشتى ، مىگفت : « از پل منجيل تا پل حاجى محمد باقر كه خارج شهر رشت است مساحت كرده‌ايم ، هفتاد و پنج هزار و سيصد ذرع بزّازى عراقى است » - روز شنبه بيست و چهارم شعبان : از منجيل به چاپارخانهء رستم‌آباد رفتيم . چاپارخانهء خوبى است . رستم‌آباد ناحيه‌اى است از توابع رودبار زيتون . محل چاپارخانه در قريهء پشته است . از منجيل كه عبور مىشود طرف يمين رودخانهء سفيدرود بلوك رحمت‌آباد است و يسار سفيدرود بلوك رودبار زيتون است . پل منجيل هفت طاق است . طاق بزرگ او كه متصل به كوه است بيست و دو ذرع دهنه دارد . دو طاق وسط مطابق سنهء يك هزار و دويست و نود و يك در سيلاب خراب شده است و حاجى ملا رفيع مرحوم در ساختن آن يك پايه و تسطيع شوارع گيلان خيلى زحمت كشيده است . از منجيل تا چاپارخانه ، پنج فرسخ است و حركت ما به شمال و ما بين شمال و مشرق شد . چاپارخانه در جاى باصفايى واقع شده . قزل‌اوزن در برابر و كوه دلفك - به ضم دال مهمله بر وزن زلفك - در پيش رو كه از جنگل سبز يك قطعهء زمرد به‌نظر مىآيد . در اين كوه مىگويند چاه يخ است كه هميشه يخ دارد . اين كوه در جنوبى شهر رشت واقع است . اين كوه را عوام گيلان چون در جنوب رشت واقع شده قبله مىدانند و اغلب عوام از هرطرف به سمت او نماز مىخوانند . روز يكشنبه بيست و پنجم شعبان : از چاپارخانهء رستم‌آباد حركت شد به چاپارخانهء بلوك كهدم 12 رفتيم - كهدم با كاف عربى بر وزن قنفذ تمام حروف او مهمله است و موازن آن برحسب اتفاق تمام حروف او معجمه است - در خاك قريهء سراوان واقع است كه از توابع كهدم است . چاپارخانهء بسيار خوبى است . مرحوم قاسمخان والى پسر دوستعلى خان معير الممالك از مال ديوان ساخته است و در تسطيح خيابان و ساختن پل‌ها خيلى اهتمام كرده . از آن چاپارخانه تا اين چاپارخانه پنج فرسخ است و حركت به ما بين شمال و مشرق بود . از يك فرسخ به امامزاده هاشم مانده تا شهر رشت بهشت روى زمين است . خيابان مسطح در ميان و درخت‌هاى سبز بىشمار در يمين و يسار و نم‌نم باران هم بر لطافت هوا افزوده و درخت‌هاى توسه - با سين مهمله بر وزن بوسه - كه يك قسم از اشجار جنگلى است به ارتفاع بيست ذرع بلكه زيادتر فراوان است . در كوهپايه اشجار قوى بلوط قوى و مرتفع ديده شد كه هرگز