عليرضا عضد الملك
9
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى )
« روزنامهاى است كه برحسب امر قدرقدر سركار جهانمدار اقدس ارفع امجد همايون شاهنشاه جمجاه اسلامپناه روحنا و روح العالمين فداه ، اين خانهزاد آستانهء اعلى اعلاه اللّه على رضا بن مرحوم مغفور امير موسى خان بن امير جنّت سرير سليمان خان قاجار طاب اللّه ثراهما در سفر زيارت عتبات عاليات و هنگام مأموريت به حمل نذر همايونى يعنى خشتهاى طلاى سعادت پيراى گنبد مطهر منور حضرتين امامين همامين نورين نيّرين عسكريّين سلام اللّه عليهما از روز مرخصى از آستان كيواننشان اقدس الى ورود هديهء همايونى به بغداد و از آنجا به نجف اشرف و از نجف اشرف به « سرّمنراى » و از سرّمنراى به دار الخلافة الباهره آنچه ديده و شنيده معروض پيشگاه گردون اشتباه اقدس همايونى مىدارد . ان شاء اللّه تعالى . » [ س . ش : 2 ] اين سفر از روز سهشنبه دوازدهم ماه ذى القعدهء 1283 قمرى آغاز شده و در روز دوشنبه نهم جمادى الاولى 1284 پايان پذيرفته است . مسير سفر ، تهران - شهر رى - قم - ساروق - كنگاور - كرمانشاهان - كرند - قصر شيرين - خانقين - بعقوبه - خانقين - قصر شيرين - كرند - كرمانشاهان - كنگاور - همدان - آوج - تهران است . قبل از حركت از سوى وزارت خارجه دستور العملى خطاب به عضد الملك صادر شد كه شامل 16 ماده است . در اين مواد چگونگى حركت و جاهاى توقف و آيين استقبال و تماس او با مسئولين سياسى ايران و عثمانى پيشبينى شده است . [ س . ش : 3 ] در بين راه نامههايى كه بين او و كارگزاران سياسى ايران در عثمانى مبادله شد ، اهميت اين مأموريت و نيز تلاش در رعايت تشريفات و حفظ شكوه و جلال نذر همايونى را مىرساند . از آن جمله نامهاى است از كارگزار ايران در كاظمين ، كه طى آن خطاب به عضد الملك مىنويسد : « . . . برحسب امر همايون و تعليمات جناب جلالتمآب خدايگانى وزير امور دول خارجه دام مجده اسباب پذيرايى و تشريفات شما را مكرر با جناب نامق پاشا والى ايالت بغداد مذاكره نموده فراهم آوردهام از سايهء عاطفت شاهنشاه جمجاه روحى و روح العالمين فداه در كمال تشخيص و جلال به طورى كه شما دو سال پيشتر خواب ديدهايد و تعبير آن از روياى صادقه بوده است شما را وارد خواهم كرد . . . طغيان آب شط بغداد و فرات به طورى اطراف بغداد و راهها خصوصا راه