ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1689
سفرنامه شاردن ( فارسى )
دويست و بيست و پنج هزار ليور - بپردازند ، آزاد شدند . اما مهتر ارامنه گرفتار تا چند هفته همچنان محبوس بود ؛ و اين سرانجام كار ارامنهء پول دوستى بود كه بر اثر خست در پرداختن دويست تومان وام درخواست سردار كل پيرو محيل بدان خسارت گرفتار شدند . اما پرداخت كلّيهء جريمه مورد بحث به بازرگانان ارمنى مقيم جلفا تحميل گرديد . آبادى جلفا يكى از توابع نزديك اصفهان است ، و ساكنان آن همه ارامنهاى مىباشند كه از ارمنستان بدانجا كوچانده شدهاند . اما همه از يك آبادى در آن جا گرد نيامدهاند و به دو كلنى متفاوت تقسيم مىشوند . دستهء اول كه مهمتر نيز مىباشند از شهرك جلفاى ارمنستان واقع در كنار رود ارس بدين مكان كوچ كردهاند ، و اين آبادى را بنا نهادهاند ، و به ياد موطن اصلى خويش آن را جلفا ناميدهاند . سپس به تدريج و بالاخص اخيرا ارامنهء مقيم شهر نيز ناچار شدهاند بدان جا انتقال يابند . از اين رو در پايان آبادى جلفا خانههايى براى سكونت خويش بنا كردهاند . از اجتماع اين خانهها چهار محله جدا از هم پديد آمده كه يكى به نام كوى ايروانيها ، ديگرى به اسم محلهء نخجوانيها ناميده مىشود . دو محله ديگر به كوى شمسآباد و شيخ بنّا معروف است ، زيرا مردم آنها از دو آبادى شمسآبادى و شيخ بنّاى اصفهان بدان جا كوچيدهاند . چون على قلى خان سردار كل به همه ساكنان جلفا يكسان دشمنى نمىورزيد و نسبت به بعض آنان انصاف را رعايت مىكرد رضا شد به جاى مجموع آردهايى كه موظف به تحويل آن بودند پانزده هزار ليور بدهند . گبرها كه نژاده مردمان ايران قديمند و آتش پرست خوانده مىشوند ، و در ديگر انتهاى جلفا سكونت دارند چون به راستى بىبضاعت بودند از دادن جريمه معاف شدند . تهيدستى گبران مورد تأييد همگان است . كوته مدتى پس از اين واقعه ، سردار كل چهارصد هزار ليور از مولتانيان جريمه گرفت و عايد خزانهء پادشاه كرد . اما اين بار جريمه كردنش مغاير عدالت نبود . مولتانيان Multany منسوب به مولتان Multan يكى از شهرهاى بزرگ هند واقع در نزديكى قندهار و سرحد ايران مىباشد ، و اهالى اين شهر نخستين اقوام هندند كه به ايران رفت و آمد كردهاند . دو نفر از اين هنديان مقيم ايران از سالها پيش با وزيران هندى رابطه