ادارات دولتى را در آن صورت به تفصيل تمام آوردند . نوشته‌هاى اين دو ملّا را روز به روز به لاتين درمىآورديم تا دربارهء آنها بررسى كنيم ، و از آن اطلاعات در تنظيم گزارشهاى خود سود بجوييم . وقتى كار دو ملّا كاملا پايان يافت ما به تطبيق نوشته‌هاى ايشان نسبت به محل پرداختيم ، و پس از پايان يافتن اين كار به بررسى و تحقيق آثار بيرون شهر آغاز نهاديم ، و براى اجراى اين منظور قريب ده فرسنگ دور شهر گرديديم ؛ امّا چون در آخر پائيز ناچار از هم جدا شديم نتوانستيم تحقيقات خويش را به پايان برسانيم ولى دو سال بعد موفّق شديم . مطالعات و نوشته‌هاى دوست دانشور و صاحب نظر من گرچه در چهار قسمت تنظيم شده بود امّا در برخى موارد مختصر و مبهم و نارسا بود ؛ امّا مطالبى كه من تدوين كرده بودم محتويات همين مجلّد را كفايت مىكرد . سرانجام در سال 1676 زمانى كه در اصفهان بودم و فى الجمله آسايش و فراغتى داشتم همهء نوشته‌هايم را با محل مطابقت دادم ، و پس از حذف زوايد ، و آرايش و پيرايش بدين صورت كه مىنگريد و مىخوانيد ، درآوردم . شهر اصفهان به دو قسمت : جوبارهء نعمة اللهى ، و در دشت حيدرى تقسيم شده است . جوباره در قسمت خاور ، و در دشت در جانب باختر شهر مىباشد . پايتخت هشت دروازه دارد كه هيچيك آنها هرگز بسته نمىشود . لنگه درهاى دروازه‌ها همه پوشيده از صفحات آهن است و به خوبى حفاظت مىشود . در روزگاران گذشته اصفهان داراى دوازده دروازه بود كه چهار دروازه آن به شرحى كه بعدا خواهد آمد بنا به اعتقادات باطل و خرافات ، برداشته شده و به جاى آن ديوار كشيده‌اند . از هشت دروازهء موجود چهار دروازه : حسن آباد ، جوباره كه عباسى ناميده مىشود ، كراون ، و سيد احمديان رو به جنوب و مشرق دارد ؛ و چهار دروازهء ديگر : دروازهء شاه يا دروازهء دولت ، دروازهء لنبان ، دروازهء طوقچى ، و دروازهء دردشت رو به سوى باختر و شمال گشوده است . افزون بر اينها در باروى اصفهان شش شكافتگى وجود دارد كه مردم به جاى دروازه به بيرون شهر رفت و آمد مىكنند و هيچ يك آنها نام خاصّ ندارد . دو منطقه‌اى كه شهر را به دو قسمت تقسيم كرده همانند دو نگهبان سراسر پايتخت و حومه آن را حفاظت و پاسدارى مىكنند . منطقه جوباره نعمة اللهى مشتمل بر كليه قسمتهاى واقع در خاور دروازه طوقچى ، و منطقه دردشت حيدرى شامل ديگر