شهر اصفهان پايتخت ايران اصفهان به انضمام حومه‌اش ، يكى از بزرگ‌ترين و پهناورترين شهرهاى جهان است ، و درازاى محيطش از دوازده تا بيست و چهار ميل كمتر نيست ؛ ايرانيان براى نماياندن بزرگى پايتخت كشورشان مىگويند : « اصفهان ، نصف جهان » و قول آنان بيانگر اين معنى است و مىنماياند كه از نيمهء ديگر جهان كاملا بىخبرند ، و نمىدانند در پهنهء گيتى بسى شهرهاى عظيم‌تر هست كه اين توصيف دربارهء آنها بيش از اصفهان صادق مىباشد . گروهى از نويسندگان و محققان ، عدهء ساكنان اين شهر را افزون بر يك ميليون و صد هزار دانسته‌اند ، امّا در مقابل گروهى ديگر آورده‌اند كه جمعيّت اصفهان از ششصد هزار تن بيرون نيست . اسناد و مداركى كه من دربارهء جمعيّت پايتخت ايران به دست آورده‌ام كاملا با هم متفاوت است . اگر در مورد جمعيّت اصفهان ميان محققان اختلاف نظر وجود دارد ، در عوض عقيدهء ايشان دربارهء عدهء بناهاى اين شهر كاملا به هم نزديك است . آنان بر اين باورند كه پايتخت ايران در حدود سى و هشت هزار و دويست ، تا سى و هشت هزار و سيصد و هشتاد خانه دارد كه بيست و نه هزار و چهارصد و شصت و نه بنا در داخل شهر ، و هشت هزار و هفتصد و هشتاد خانه بيرون آنست . كاخها ، مسجدها ، گرمابه‌ها ، بازارها ، كاروانسراها ، دكانها ، نيز در شمار اين بناها در آمده‌اند ؛ زيرا قريب به همه دكانها وسيعند ، و در مركز شهر جدا از

--> اوليويه جمعيت اصفهان را فقط پنجاه هزار نفر دانسته ، اما من معتقدم كه عدهء نفوس پايتخت ايران كمتر از دويست هزار نفر نيست . « لانگلس »