ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1625
سفرنامه شاردن ( فارسى )
به شنيدن اين مژده بزرگ روى خوش به او بنمايد و اجازهء سخن گفتن دهد چنان كه خوى اوست دروغپردازى و فتنهانگيزى آغاز مىكند با انتخاب و اعزام او سخت مخالفت كردند . از اين رو خيالات شيرينى كه قوللرآقاسى در ذهن خود رسم كرده بود جملگى نقش بر آب شد . سرانجام به منظور اينكه دامنهء رايزنى و مشورت ادامهء بيشتر نيابد براى انجام يافتن اين مأموريّت مهم تفنگچى باشى را برگزيدند ، و اين انتخاب از آن صورت نپذيرفت كه تفنگچى باشى به راستى مظهر فضيلت و برى از معايب اخلاقى و آراسته به همه محاسن انسانى بود بلكه نسبت به قوللر آقاسى صميمتر ، پاكيزه طبعتر و صافى درونتر بود . افزون بر اين براى نيكو به پايان بردن مأموريتهاى بزرگ استعداد و هوش سرشار و تربيت به كمال داشت ، و به موقعيت و مقتضيات و نظرات دربارهاى كشورهاى همسايه آشنا بود . از اين رو چند سال پيش شاه فقيد شاه عباس وى را به سمت سفارت براى تهنيتگويى تاجگذارى شاه جديد هند - اورنگ زيب - كه اكنون نيز سلطان هند هم اوست به آن كشور فرستاد . وى اين مأموريت مهم را هرچه نيكوتر انجام داد ، چنان كه كفايت و قابليّت وى مورد تحسين و آفرين شاه قرار گرفت ، و در دربار هند چنان ستوده و به كمال معنى و درايت سخن گفت كه موجب شگفتى سران دولت و اعاظم رجال آن سرزمين گرديد ، و خوانندگان نيز به وقتى كه من در قسمتى كه خواهد آمد به نيروى بيان و متانت و رزانت راى او اشاره خواهم كرد غرق شگفتى خواهند شد . پس از اينكه تفنگچى باشى به سمت رياست هيأت انتخاب گرديد ضوابطى راجع به اين مسافرت پيش بينى شد . توضيح اينكه انجمن تصميم كرد يازده نفر ديگر : دو اخترگر ، ميرزا باقر منجم باشى ، محمد صالح يكى ديگر از منجمان معروف ، چهار نفر از خزانه داران عالى مقام را همراه رئيس هيأت به اصفهان بفرستد . محمد - صالح موظف بود هنگام تاجگذارى اسطرلاب را به دست بگيرد ، و با نظر كردن به آن لحظهاى را كه براى انجام يافتن اين كار خطير سعد و مبارك باشد اختيار كند . مأموران خزانه مسؤول حمل جواهراتى بودند كه در مراسم تاجگذارى به كار مىآمد اما در آن ساعت پنج نفر ديگر كه هر كدام نمايندهء يكى از شخصيتهاى مهم دربار بود معين نشدند . وظيفهء اين پنج نفر كه به ترتيب نمايندگان صدر اعظم ، ناظر ، قوللر آقاسى ، ديوان بيگى و