ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1617

سفرنامه شاردن ( فارسى )

بىپادشاه باشد ، و به شرحى كه باز نمودم صلاحيّت حمزه ميرزا براى تصدى اين مقام هر چند به سال كوچكتر است به مصلحت نزديك‌تر است ، و در اين كار هيچگونه ترديد و درنگ جايز نيست . بايد همين روز و با نهايت شوق و آرزومندى وى را به قبول سلطنت بخوانيم . در اين صورت وى خواهش ما را به حسن قبول تلقّى خواهد كرد ، و اگر در اين كار تأخير روا داريم شايد چنين پندارد كه از سر ناچارى وى را به پادشاهى برداشته‌ايم . در اين صورت همواره از ما بيزارى مىجويد ، و باشد كه به نابودى ما و خاندان ما فرمان دهد . فناى ما و خانواده‌مان مهم نيست ، اما چون مصالح ملك و ملّت ، و موضوع نجات كشور در ميان است ، نبايد رها كرد كه ميان دوران سلطنت دو پادشاه فترت اتفاق افتد كه از آن خللها مىزايد . چنان‌كه مىدانيد ميان اين جا و پايتخت چندين روز راه است ، بايد پيش از عزيمت به اصفهان و رسيدن به آن‌جا حمزه ميرزا را به سلطنت انتخاب كنيم . حضور وى در اين جا نشان رضاى خدا و مشيّت الهى است ، و بر ماست كه از همين ساعت وى را پادشاه خويش شناسيم ، و سر به فرمانش نهيم . سخنان صدر اعظم چنان شيوا و پرشور بود كه در دل حاضران نشست و همه را تحت تأثير قرار داد . زيرا وى بزرگ مردى عمر پيموده و سرد و گرم روزگار چشيده ، و در ادارهء امور كشور تجربت آموخته بود . همه به وى به نظر احترام مىنگريستند و باور داشتند كه كلّيهء گفته‌هايش به سود و صلاح ملك و ملت است ، و هيچ كس گمان نمىبرد سخنانش مبتنى بر اغراض شخصى باشد . از اين رو تمام حاضران پيشنهاد و گفته‌هايش را تأييد و تصديق كردند ، زيرا جملگى بر اين بيم بودند اگر شاهزاده صفى - ميرزا پادشاه شود جان و مال همگى آنان نابود مىگردد ؛ و اين تصورى درست بود از آنكه شاهزاده صفى بر اين گمان بود همه آزارها و اهانتها و تحقيرهايى كه در زمان پادشاهى پدرش بر او رسيده حاصل بدانديشى و بدخواهى درباريان نسبت به وى بوده است . افزون بر اين موضوع مسموميّت پادشاه كه وى در لحظات احتضار بر زبان آورده بود و بيم داده بود كه پسر و جانشينش انتقام زشتگارى ايشان را خواهد گرفت ، آنان را سخت ترسان كرده بود ، و اگر حمزه ميرزا پسر كوچك سلطنت مىيافت اين نگرانيها و دلواپسيهاى هراس‌انگيز از ميان مىرفت ، و روزگار به كام ايشان مىگشت . از اين رو سخنان صدر اعظم كه در آن اشاراتى مبهم به مرگ شاهزاده صفى يا نابينا بودنش مستتر بود مايهء آرامش خاطرشان شد ، و جملگى با انتخاب فورى حمزه ميرزا