ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1562
سفرنامه شاردن ( فارسى )
نزديك اين خانقاه ، خانقاه بزرگتر ديگرى است كه به نام بانيش بابالقاط BabaLoghat ناميده مىشود و در آن به خاك رفته است . صوفيان اجتماعات خود را در آن تشكيل مىدهند ، و هر روز جمع بسيارى از درويشان و بىنوايانى كه از راه گدايى روزگار مىگذرانند بدان جا روى مىآورند ، و اطعام مىشوند . درآمد اين بنياد جز از عايدات ديگر سالانه ده هزار من گندم است كه برابر صد و بيست هزار پزان Pesant مىباشد . همچنين نزديك اين خانقاه خانقاه بسيار بزرگ ديگرى است كه يك آب انبار ، يك چاله حوض و يك باغ از ضمايم آن است . اين خانقاه به نام پير معز كه از جمله اعاظم فرقهء صوفيه بوده ناميده مىشود ؛ و هم او اين بناها و اموال را بر اين خانقاه وقف كرده است . اين خانقاهها در آن سوى رودخانهاند ، و چون حومهء شهر تا اين سوى رود ادامه دارد بنابر اين بيرون از حومه در حساب مىآيند . از اين خانقاه رو به كوه بيش از نيم فرسنگ دور نيست . راه از برابر ميل شاطران مىگذرد . اينان خدمتگزاران تيزرو پادشاه مىباشند ، و براى نمودن و ثابت كردن لياقت خود به نيل اين خدمت بايد در يك روز از بامداد تا شامگاه دوازده بار از كاخ سلطنتى تا پاى آن ميل بدوند ، و هر بار يكى از دوازده تيرى كه در آنجاست بياورند . دورى كاخ سلطنتى تا اين ميل يا برج يك فرسنگ و نيم است بنابر اين شاطر بايد در مدّت چهارده ساعت فاصلهء زمانى ميان دميدن تا فروشدن خورشيد در افق ، سى و شش فرسنگ ايرانى بدود . اما براى اينكه وى بتواند در نيمروز اندكى بياسايد رعايت حال او را اجازه مىدهند كه دويدن را از سحرگاه آغاز كند ؛ و من شاطرانى ديدهام كه از دو ساعت بعد از نيمه شب شروع به دويدن كردهاند . در جانب چپ اين برج يا ميله گنبد گردى است به نام گنبد لله Lala ، و مقبرهء بزرگى زير آنست ، از آنجا از دور گورستان گبران يا آتشپرستان كه ايرانيان آن را دخمهء گبران مىگويند ديده مىشود . اين گورستان كه چون قلعهاى برآمده از سنگ است ، براى دخول در ندارد ، و در داخل در طول تمام ديوار ، دايرهوار ، در فواصل چهارپا ، سنگهاى بزرگى نصب شده است ، و موبدان اين كيش وسيلهء نردبان بسيار بلندى بالاى ديوار مىروند ، و با پا نهادن بر آن سنگها وارد ستودان مىشوند . ميان ستودان گودال گرد بزرگى است كه مردگان را پيرامون آن با لباس روى نهالى مىخوابانند و سرشان را روى بالش مىنهند ، و پس از آنكه اجساد از هم گسيخت