ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1539
سفرنامه شاردن ( فارسى )
مىباشد . هر كدام اين عمارتها سه چهار پا از سطح زمين بالاتر ، و گرداگرد آنها ايوانى به عرض شش هفت پاست . بناى نخستين ، تالار گرد و بزرگى است كه گنبدى بر سر آنست ، چهار تالار ديگر كه دو تاى آنها به شكل مستطيل است و دو تا به صورت بيضى ، در چهار گوشهء تالار بزرگ مىباشد ، و نيز در هر طرف دو اتاق و مجموعا هشت اتاق دارد . از حوض تالار بزرگ كه بيست و دو پاى مربع وسعت دارد ، آب وسيلهء مجراهايى از سنگ مرمر به حوضهاى تالارهاى ديگر جريان مىيابد . در مجموع اين بنا داراى پنج گنبد است كه همه در نهايت مهارت و استادى نقاشى و نگارين و زركارى شدهاند ، و گنبد تالار ميانى از ديگر گنبدها بزرگتر و بلندتر است . در مشرق زمين همه بناهاى بزرگ بدينسان ساخته مىشود . اين تالارها به هر چهار جهت رو دارند ، تا در همهء فصول به تناسب از آنها استفاده شود . ساختمان دوم سه تالار در جلو و دو تالار در دو طرف دارد . سه تالار جبهه بنا بر قواعد مناظر و مرايا تنگتر ، و دو تالار ديگر مستطيل مىباشند . سه تالار اول با درهاى شيشهدار ، و دو تالار ديگر با ديوار از هم جدا شدهاند . گرداگرد گنبد تالار ميانى و ديوارهاى آن تا فاصلهء هشت پا از سطح زمين همه جا آينه كارى شده و بقيهء ديوار را با سنگ يشم پوشاندهاند . همچنين سراسر ديوارهاى تالار تا هشت پا از كف ، با آينههاى بزرگ تزيين يافته است و باقى را از سنگ يشم نصب كردهاند . سقف چهار تالار ديگر خاتم كارى است ، و در آن صنعتگران عاج و چوبهاى كمياب و خوش بوى ، و سنگ يشم و مرمر سفيد را به هم آميختهاند . در صحن عمارت دوم درياچهايست و بايد دانست مراد از درياچه اشاره به حوضهايى است كه قطرشان از صد و بيست پا درمىگذرد ؛ و رو به روى آن در فاصلهاى دور تر ، چند بناى كوچكتر است كه با ظرافت و زيبايى شگفتانگيزى آذين يافته است . همهء اين بناها خاصه در فصل تابستان پرشكوهتر و خوش منظرتر مىنمايند . من در تابستان سال 1673 كه آنها را براى پذيرايى شاه با سليقهء تمام آراسته بودند ديدهام . سومين عمارت حرم شامل تالار گرد بزرگى است كه گنبدى بر سر آن ، و چندين اتاق و صندوقخانه در اطرافش مىباشد . پايين تمام ديوارهاى تالار تا هفت پا بالاتر از سطح زمين از كاشيهاى مينايى رنگ خوش نقش و نگار پوشيده شده ، و از آن