ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1540

سفرنامه شاردن ( فارسى )

جا به بالا تا گيلوييهاى گنبد به تصويرهاى زيبا آراسته گرديده است ؛ و سطح داخلى گنبد را زركارى و با نقشهاى بديع و لاجوردين آرايش كرده‌اند . عمارت نخستين فاقد تصوير مىباشد اما بناهاى ديگر داراى تصاوير زنان زيبا و عريان است كه همه هوسبار و شهوت‌انگيز است . چنين تصويرهاى رؤياآفرين در حرم كسى كه نابيناست و نمىتواند آنها را ببيند بيهوده و آينه در برابر كوران داشتن است ؛ اما صاحبنظران مىگويند حاسهء بينايى كوران ايرانى در ديگر حاسه‌هاى ايشان خاصه سرانگشتانشان متمركز مىگردد و قدرت تجلّى مىيابد . نقشهء اين عمارت را خود ميرزا رضى در ذهنش پرداخته ، و بر معماران تقرير كرده است . و اين بنا از جمله باشكوه‌ترين و مجلل‌ترين عمارات ، و مخصوصا از لحاظ آرايش و اثاثه بالاترين و كامل‌ترين آنهاست . وى كه درآمد ساليانه‌اش از پنجاه هزار اكو درمىگذرد در فراهم آوردن اثاثه‌هاى خوب و لايق از خرج كردن بسيار خوددارى نورزيده است . استعداد و هنرمندى شاهزادگان كور ايران در انواع هنرهاى دستى ، و اقسام دانش به راستى شگفت‌انگيز و معجزنماست ، و آسان باور نمىتوان كرد . اما در همين خانواده نمونه‌هاى شاخصى مىتوان نشان داد . همين ميرزا رضى به علم رياضى خاصه در جبر و مقابله احاطهء كامل دارد ، و با به كار بردن چوبهاى نازك و كوچك بسيارى از معادلات و مسائل را حل مىكند . به ساعتهاى جيبى و ديوارى علاقهء زياد دارد و به همان نسبت با اين‌كه كور است به تعمير كردن آنها تواناست . وى افزون بر دويست ساعت به من نشان داد . او اجزاى ساعتها را از جاهاى خود بيرون مىآورد ، همه را درهم مىريزد ، آن‌گاه با مهارت و چابكدستى همهء آنها را در جاى خود سوار مىكند ، و اين كار دقيق را چنان تند و استادانه انجام مىدهد كه اگر انسان نوار نازكى را كه وى پيش چشم دارد نبيند گمان نمىبرد كه كور است . اين نوار يا دستمال ابريشمين كوچكى است كه به پهناى يك انگشت و نيم تا زده و روى چشمش نهاده است تا منظرهء زشت و زننده سر بىچشمش هويدا نباشد . و وقتى مىخواست ساعتى را بخرد به چشم خود ديدم كه اول ساعت را گرفت ، و همه جاى آن را با دستش لمس كرد تا دريابد قاب آن خوب ساخته و پرداخته شده يا نه . سپس به نوبت لولا ، حلقهء كليد كوك ، عقربه‌هاى آن را آزمود تا دريابد چگونه ساعتى است . آن‌گاه ساعت را نزديك گوشش برد تا طرز