ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1513
سفرنامه شاردن ( فارسى )
روى قبر بر پا مىدارند . در جانب مغرب ، در يكى از تالارهاى زير گنبد موسوم به گنبد معلق صندوقخانههاييست كه در آنها كتابها ، چراغها ، قاليها و ديگر اثاثهء متعلق به مسجد حفاظت مىشود ، و نزديك آن شبستانى زيرزمينى است كه در فصل زمستان در آنجا نماز جماعت مىخوانند . منبر خطيبان و واعظان زير گنبد بزرگ جا دارد . زير گنبد موسوم به گنبد درويشان گور محمد تقى پيشنماز اين مسجد در زمان شاه عباس ثانى واقع است . وى مردى وارسته ، دل از دنيا بريده ، و پرهيزگارى راستين ، و خداجويى پاك اعتقاد بوده و مردم به وى ايمان كامل داشتهاند . وى از غايت صفاى باطن سه ماه پيش از وفاتش در حال تندرستى روز و ساعت مرگش را پيش بينى كرده بود ، حتى گفته بود كه يك ساعت پيش از درگذشت وى قاطرش مىميرد و درست چنان روى نمود كه او گفته بود . ناگفته نگذارم كه در يكى از گوشههاى اين مسجد گورستانى است به نام ميدان راست و چپ . در اين ميدان مردگان را به خاك نمىسپارند ، اما در حجرههايش اجسادى را كه بايد به اماكن متبرك انتقال يابند به امانت مىگذارند . وجه تسميهء كوى حسينيّه كه مسجد موصوف در آن واقع است از آن مىباشد كه خانوادهاى كه نسبت به حسين بن على مىرسانند از دير زمان در اين محلت سكونت گزيدهاند . قصرها و كاخها و خانههايى كه افراد اين خاندان ساختهاند باشكوهترين بناهاى اين كوى مىباشد از جمله در هر يك از چهار گوشهء ميدان بزرگ اين كوى قصرى ساختهاند كه كاخ شمالى آن ويران شده امّا سه قصر ديگر همچنان آبادان و زيباست . در بهترين و بزرگترين آنها اكنون سنجر ميرزا پادشاه رس Res سكونت دارد . وى بر اين دعوى است كه از نسل امام حسين مىباشد ، و به اعتقاد ايرانيان اين حضرت در مقام امامت ، سلطان واقعى جهان است . ميدان كوچكى جلو اين قصر واقع است ، و سردر آن زيباترين و باشكوهترين سردرهاى اين شهر به شمار مىآيد هفت پله دارد ، و به صحن بسيار وسيع مربع شكلى كه حوضى بزرگ ميان آن ساخته شده منتهى مىگردد . ميان صحن اين قصر گورى برآمده از سنگ به بلندى چهار پا روى پايهاى به ارتفاع هيجده شست وجود دارد كه مزار شهشهان سلطان بانى اين بناست . وى در زمان پادشاهى شاه عباس بزرگ ، سردودمان اين خاندان بوده ، و جدّ