ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1507
سفرنامه شاردن ( فارسى )
و خودهايى از پوست گاوميش ديدم كه برخى آراسته به ميخهاى طلا ، و بعضى مزين به صفحات ضخيم زر بود . اينگونه خودها و سپرها گرچه فقط در برابر ضربت پيكان حفاظت مىتوانند ، چون سبكند در زمان قديم از آنها استفاده مىشده است . سخن را با شرح و وصف شمشيرهايى كه دسته و غلافشان عاج و مرصع به انواع جواهر مىباشد ، از خنجرها و شمشيرهايى كه قبضهشان مرجان يا عقيق و بلور و كهرباست به درازا نمىكشانم زيرا اين همه نسبت به چيزهايى كه بعدا به تفصيلشان مىپردازم ناچيز و بىقدر مىنمايند ، و شرح محتويات مخزن اول را بدين جا خاتمه مىبخشم كه چهار اتاق ديگر واقع در چهار گوشه آگنده از فيروزه است . فيروزههاى خام و ناتراشيده همانند خرمن گندم روى هم انباشته شده ، و فيروزههاى تراشيده را در كيسههاى چرمين جا دادهاند . هر يك اين كيسههاى چرمين پر از فيروزه قريب چهل و پنج تا پنجاه ليور وزن دارد . در شگفت نبايد ماند كه پادشاه ايران چندين فيروزه را چگونه جمع آورده است . زيرا كشور ايران داراى غنىترين معادن فيروزه مىباشد . اما عجب دارم كه چرا چندين اجناس ديرياب و گرانبها را از سر بىاعتنايى روى هم انباشتهاند ، و به جلوگيرى از شكستن و خراب شدنشان جهد نمىكنند . در مخزنهاى ديگر جز از شمشيرهاى بسيار گرانبها آينههاى بزرگ و سنگينى وجود داشت كه يك نفر به بلند كردن يكى از آنها توانا نبود . جلو و عقب اين آينهها طلاكارى ، و مزين به انواع جواهر بود . درازاى برخى از اين آينهها از دو تا سه پا در مىگذشت ، و پوشيده به گونهگون جواهر ، مخصوصا آراسته به انواع زمرد و ياقوت بود . همه جور ظرف به بزرگى و گنجايى مختلف ، انواع و اقسام بسى چيزها كه هر دسته از هنرهاى ظريف كشورى بود در آنجا وجود داشت . اين مجموعه چنان گرانبار از بدايع و نوادر آثار بود كه اگر آنها را به چشم خود نمىديدم هرگز نمىتوانستم وجود آنها را در ذهن خود تصور كنم ، و باورم نمىآمد كه ممكن است چندين دارايى و گوهرها در جايى گرد آمده باشد . در هر جعبه و گنجهاى كه هر جا مىگشودم آن را پر از زنجيرها و قابهاى طلا ، دستبندهاى زرين گوهرآگين مىديدم . يك اتاق آگنده از ظروف طلا از بشقابها و سرپوشها و ديگر وسايل ، از جمله سطلها و ديگهاى زرّين بود . برخى از اين ديگها چندان سنگين بود كه يك نفر به سختى آنها را جابهجا مىكرد . در يكى از اتاقهاى واقع در يك گوشهء مخزن مقدار زيادى ظرف زرين يا ظرفهاى