ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1484
سفرنامه شاردن ( فارسى )
سالخورده عصر خود بوده است . دو كاروانسرا و دو مدرسه نزديك آنجاست . يكى گچكنان و ديگرى مقصود عصار نام دارد . همچنين گرمابهاى به نام حمام جمعه . زيرا جمعه روز تعطيل و استراحت مسلمانان است ، و در اين روز عدّهء زيادى از مردم براى پاكيزه كردن خود به آن گرمابه مىروند . در نزديكى اين محله گود ديگرى است موسوم به لطفى كه جايگاه مرغفروشان و مركز رفت و آمد مىباشد و شهرت بسيار دارد . در اين مكان همواره عدّهء كثيرى كبوترباز كه مىتوان آنها را كبوتر دزد ناميد حضور دارند ، و خريد و فروخت كبوتر مىكنند . كار واقعى اين گروه فريب دادن خريداران است ، زيرا كبوتران را چنان تربيت كردهاند كه پس از اين كه خريداران آنها را به خانهء خود مىبرند ، همين كه آزاد شدند نزد فروشنده باز مىگردند . اين جريانات مداوم گاهى موجب بروز مجادلات و زد و خوردها و بىنظميهاى بزرگ مىشود . پايينتر از اين گود ، ميان ديگر بناهاى بزرگ ، دو برج بلند وجود دارد كه مردم با احتياط تمام از كنار آنها مىگذرند زيرا بر اثر اينكه قرنها از بناى آنها گذشته شش يا هفت درجه كج شدهاند و چنين مىنمايد كه هر دم بيم فرو ريختنشان در ميان است . من طىّ مدّت چند سال همواره آنها را چنين كج ديدهام ، و هرگز فرونريختهاند . از آنجا راه به محلّه عربها مىرسد كه كاملا نزديك گود است ، و پس از آن قيصريّهء قديم يا بازار كهنه شاه مىباشد . بر سردر بلند اين بازار يك كلاه فرنگى وجود دارد كه در زمانهاى پيش از سلطنت شاه عباس بزرگ در آن نقاره مىزدهاند و پس از اينكه اين شهريار بزرگ ميدان شاه را بنا نهاد نقارهخانه به آنجا انتقال يافت . محلّه عربها داراى چند مدرسه و چند كاروانسرا است و مهمترين آنها كاروانسراى اردستانيهاست . همچنين نزديك آن كوى يهوديان است كه سه كنيسهشان نيز در آنجاست . عدهء يهوديان اصفهان بسيار نيست و اغلب آنان فقير مىباشند يهوديان ديگر شهرهاى ايران نيز چنيناند . كنيسههاى يهوديان اصفهان محقر است و نمازخانهاى را مىماند . آن سوتر كوچهء يهوديان قبرستانى است كه مردم اصفهان به سبب اينكه مزار اسماعيل كمال يكى از اولياى بزرگ در آنست بدان حرمت مىنهند . مردم مىگويند اين شخصيّت مذهبى صاحب كرامت همزمان با تيمور جهانگشاى معروف مىزيست . اين فاتح دو بار ، يكى هنگام رفتن به سرزمينهاى دور ، و ديگر موقع