در سال 1669 سبب كاهش رفت و آمد كاروانيان درآمد كاروانسرا نقصان يافت عده‌اى از بازرگانان هندى را بدان‌جا انتقال دادند و از هر بار بدون توجه به نوع مال التجاره چهار فرانك مىگرفتند ، و بدين گونه درآمد كاروانسرا فزونى يافت . هنگام گذر از ميدان نو به سوى كاخ سلطنتى دو عمارت عالى كه پشت آنها باغهايى بزرگ و زيباست ديده مىشود . يكى از آن دو عمارت محمد مهدى است كه به هنگام درگذشت شاه عباس دوم صدر اعظم بود ، و ديگرى عمارت شاه تهماسب كه پيش از پادشاهى پسرش شاه عباس بزرگ سلطنت مىكرده است « 1 » . معنى خاص عمارت جايگاه تفريح و آسايش است ، و همان است كه ايتالياييها به آن ويلا مىگويند . اين دو عمارت اكنون دو كارگاه است كه صنعتگران در آنها براى شاه كار مىكنند . در يكى خيمه و خرگاه مىسازند ، و ديگرى به كارگاه جواهريان اختصاص يافته است . در عمارتى بيرون از كارگاه جواهريان ، چرخ الماس‌تراشى يك استاد اروپايى نصب شده تا به جاى الماس‌تراشان ارمنى قطعه الماس گرانبهايى را كه قيمتش از دويست هزار اكو درمىگذرد تراش دهد . زيرا با اين‌كه در مشرق زمين معدن الماس زياد است استادكاران آنان در هنر تراشيدن الماس ، همانند استادان اروپايى مهارت ندارند . از اين‌رو وقتى الماسهايى را كه در مشرق زمين تراشيده‌اند به اروپا مىآورند بايد به دست صنعتگران ماهر اروپايى دگربار تراشيده شوند . راهى كه به سوى كاخ سلطنتى است از گذرگاهى سرپوشيده مىگذرد كه روى آن بنايى به نام آئينه خانه ساخته شده ، و اين نام از آن يافته كه روى چهارچوبهاى آن قطعات آينه‌هاى سنگى به صورتى بس زيبا نصب شده است . سپس راه به ميدان چهار حوض مىرسد و آن ميدانى مربع شكل است كه اطرافش را درختان ستبر فراگرفته است . سابقا در اين ميدان چهار حوض بزرگ وجود داشته كه همه پرشده‌اند . راه در امتداد طرف راست به سراى كاخ سلطنتى ، به درى مىرسد كه در چهار حوض نام دارد و به داخل قصر چهل ستون كه قبلا شرح آن را آورده‌ام باز مىشود . و در جانب چپ بناى نيمه تمامى است كه كارگاه معدن نام دارد . اساس اين بنا را محمد بيگ

--> ( 1 ) - پدر شاه عباس كبير سلطان محمد خدابنده ( 996 - 985 ) و مادرش فخر النساء بيگم دختر مير عبد اللّه خان والى مازندران بود . پس از شاه تهماسب نخست پسرش شاه اسماعيل سلطنت يافت كه پادشاهيش بيش از يك سال مدت نگرفت ، و پس از او پسر ديگر شاه تهماسب سلطان محمد خدابنده روز 25 رمضان 985 به تخت سلطنت برآمد . بنابر اين شاه تهماسب جدّ شاه عباس بزرگ است ، نه پدر او .