بعد از مسجد مهم‌ترين و مجلل‌ترين عمارات قزوين مدارسى است كه طلّاب علوم دينى در آن تحصيل مىكنند . بزرگ‌ترين و معروف‌ترين اين مدارس مدرسهء خليفه سلطان است كه به نام بانى آن كه صدراعظم بوده ناميده مىشود ، و پنجاه سال پيش ساخته شده است . ديگر از بناهاى بزرگ و معروف اين شهر تيمچه يا سراى شاهى است كه دويست و پنجاه حجره دارد . در صحن وسيعش حوضى بزرگ ساخته شده و درختان عظيمى زينت‌بخش آن مىباشد . دو رديف دكان كه در آنها هرگونه جنس فروخته مىشود آن را به خارج مربوط مىكند . اما گفتنى است كه كاروانسراها ، ميهمانخانه‌ها ، گرمابه‌ها ، بازارها ، سرايها و ميدانهاى تجارى ، و قهوه‌خانه‌ها هيچ كدام مايهء عظمت و اعتبار اين شهر نيست ، بل كه آنچه قزوين را در انظار بينندگان باشكوه و رفيع مىنمايد كاخها و خانه‌هاى قصرآساى بزرگان و اعيان شهر است كه همه تماشائى و ديدنى است . اين قصرها در طى دورانى كه قزوين پايتخت بوده ساخته و برافراشته شده ، و از پدران به پسران به ميراث رسيده است . اما اين شهر نسبت به شهرت و عظمتش باغ و بستان زياد ندارد ، زيرا هم خاك دشتى كه شهر در آن بنا شده شنى و هم آبش كم است . برخى از كشتزارهايش از آب شاخهء كوچكى از شاهرود آبيارى مىشود . كاريزهايى نيز دارد . آب آشاميدنى بيشتر مردم از چاه‌هايى كه غالبا متجاوز از سى پا گودى دارد برآورده مىشود . آب اين چاهها خنك اما سنگين و بىمزه است . كمبود آب گذشته از اين كه بزرگ‌ترين مانع رشد كشاورزى و توسعهء باغها و بوستانهاست مايهء سنگينى و ناسازگارى هوا و عدم رعايت بهداشت عمومى است ، و اين عوامل زيان‌زا مخصوصا در تابستانها بيشتر ظاهر مىشود . زيرا چنان كه ياد شد قزوين رودخانه و آب جارى ندارد كه كثافات شهر را بزدايد و همراه خود به جاهاى دور ببرد . برخى بر اين اعتقادند بدين سبب مردم قزوين از كشاندن بيشتر آب شاهرود به شهر خود خوددارى مىورزند كه مبادا قزوين به صفا و زيبايى و رونق از اصفهان پيش بيفتد ، و شاه دل آزرده و غمگين گردد . با اين كه شهر دچار كمبود آب است همه نوع مواد خوراكى در آن فراوان و ارزان مىباشد ؛ چه آباديهاى اطرافش داراى آب فراوان و زمين حاصل‌خيز مىباشند . در باغهاى بزرگ و مستعد آنها انواع و اقسام ميوه به دست مىآيد كه باغداران به شهر منتقل مىكنند . همچنين در مراتع آنها رمه‌هاى گاو و گوسفند مىچرند و فربه مىشوند ، و گوشت و لبنيات حاصل از آنها به شهر حمل مىگردد . بهترين انگور